Mỹ-EU âm thầm chuẩn bị thỏa thuận lớn, 'giáng đòn' mới vào thế thống trị khoáng sản của Trung Quốc

Theo dự thảo “kế hoạch hành động” được tiếp cận, thỏa thuận có thể bao gồm các cơ chế khuyến khích như thiết lập mức giá sàn, qua đó tạo lợi thế cho các nhà cung cấp ngoài Trung Quốc. Hai bên cũng dự kiến phối hợp về tiêu chuẩn, đầu tư và triển khai các dự án chung, đồng thời cùng ứng phó với các gián đoạn nguồn cung từ những quốc gia như Trung Quốc.

Song song đó, EU và Mỹ đang tìm kiếm thêm các đối tác “cùng chí hướng” để xây dựng một liên minh đa quốc gia, nhằm hình thành chuỗi cung ứng khoáng sản mới. Đây là nhóm nguyên liệu đầu vào thiết yếu cho hầu hết công nghệ hiện đại, từ hệ thống dẫn đường tên lửa, tiêm kích đến xe điện.

Cuộc đua đảm bảo nguồn cung khoáng sản trở nên cấp bách hơn sau khi Bắc Kinh siết chặt kiểm soát xuất khẩu trong năm ngoái, bao gồm cả đất hiếm, nhằm đáp trả các biện pháp thuế quan từ Tổng thống Donald Trump. Động thái này đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến nhiều doanh nghiệp châu Âu đối mặt nguy cơ phải dừng sản xuất.

Một thỏa thuận về khoáng sản được xem là điểm sáng hiếm hoi trong quan hệ EU-Mỹ vốn đang căng thẳng. Gần đây, ông Trump chỉ trích châu Âu vì thiếu hỗ trợ trong xung đột với Iran, trong khi EU cũng trì hoãn phê duyệt thỏa thuận thương mại đạt được từ mùa hè năm ngoái, khiến Washington vẫn chờ khối này dỡ bỏ thuế đối với nhiều mặt hàng công nghiệp.

Về mặt biểu tượng, kế hoạch hợp tác cho thấy hai bên đã thống nhất về nhu cầu giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng Trung Quốc đối với các vật liệu thiết yếu. Hiện Trung Quốc vẫn xử lý hơn 80% sản lượng đất hiếm toàn cầu.

Trong nhiều tháng qua, Mỹ và các đối tác thương mại lớn đã thảo luận về việc xây dựng ngành công nghiệp đất hiếm và khoáng sản chiến lược có khả năng cạnh tranh, tránh bị lấn át bởi nguồn cung giá rẻ từ Trung Quốc. Tuy nhiên, các bên vẫn chưa thống nhất chi tiết triển khai, như mức giá sàn cho từng loại khoáng sản, trợ cấp hay cam kết mua hàng.

Kế hoạch EU-Mỹ cũng được xem là bước tiếp nối các sáng kiến tương tự, bao gồm một thỏa thuận với Mexico, cũng như các tuyên bố chung với Japan hồi tháng 2. Theo nguồn tin, ba bên dự kiến đặt nền móng cho một hiệp định thương mại khoáng sản trong thời gian tới.

Theo bản ghi nhớ hợp tác không ràng buộc, quan hệ đối tác EU-Mỹ sẽ bao trùm toàn bộ chuỗi giá trị khoáng sản, từ thăm dò, khai thác, chế biến, tinh luyện đến tái chế và thu hồi. Ngoài ra, hai bên cũng có thể phối hợp trong mua sắm công, kiểm soát xuất khẩu, dự trữ chiến lược và lập bản đồ tài nguyên.

Các tài liệu hiện vẫn đang được các quốc gia thành viên EU xem xét và có thể tiếp tục được điều chỉnh trước khi đạt được đồng thuận cuối cùng.