Navigos Group: Hơn 43% lao động Việt Nam đóng BHXH thấp hơn thu nhập thực tế

Theo "Báo cáo Lương và Thị trường Lao động năm 2026" do Navigos Group vừa công bố, 43,14% lao động tham gia khảo sát cho biết họ đang được doanh nghiệp đóng BHXH dựa trên một mức lương cố định thấp hơn thu nhập thực tế hằng tháng.

Báo cáo được xây dựng dựa trên sự phân tích kỹ lưỡng phản hồi từ hơn 250 doanh nghiệp đa quốc gia và hơn 1.600 ứng viên thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, phản ánh rõ nét những xu hướng mới cũng như những rào cản còn tồn tại đối với người lao động. Một trong những thông tin đáng chú ý và gây nhiều trăn trở nhất chính là thực trạng về việc đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) cho nhân viên hiện nay.

Theo Navigos Group, chính sách phúc lợi tại doanh nghiệp hiện tập trung vào ba nhóm chính gồm: quyền lợi bắt buộc theo luật, phúc lợi tài chính ngoài lương và các chính sách hỗ trợ phát triển dài hạn.

Ở nhóm quyền lợi bắt buộc, hơn 91% lao động tham gia BHXH, trên 84% có bảo hiểm y tế và khoảng 79% tham gia bảo hiểm thất nghiệp. Tuy nhiên, cách thức đóng BHXH giữa các doanh nghiệp có sự chênh lệch lớn.

Cụ thể, hơn 43% doanh nghiệp chỉ đóng BHXH trên một mức lương cố định, thấp hơn thu nhập thực tế của người lao động. Ngoài ra, 10,68% người lao động chỉ được đóng BHXH dựa trên mức lương tối thiểu vùng tại thời điểm đóng, một mức sàn thấp nhất theo quy định pháp luật và khoảng 5% không đóng BHXH.

Sự kết hợp của 3 nhóm này cho thấy hơn một nửa lực lượng lao động đang không được hưởng đầy đủ các chế độ bảo hiểm tương xứng với năng lực đóng góp và thu nhập thực tế mà họ tạo ra cho doanh nghiệp.

Điều này đồng nghĩa với một bộ phận lớn lực lượng lao động đang phải đối mặt với rủi ro an sinh trong dài hạn khi các quyền lợi về hưu trí, thai sản hay ốm đau bị thu hẹp đáng kể.

Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này thường xuất phát từ nỗ lực tối ưu hóa chi phí vận hành của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường vẫn còn nhiều áp lực kinh tế vĩ mô.

Theo Navigos Group, một số doanh nghiệp chủ động lựa chọn căn cứ đóng bảo hiểm thấp hơn để giảm tổng nghĩa vụ tài chính, duy trì tính cạnh tranh về chi phí hoặc do hạn chế về ngân sách sau các đợt biến động thị trường.

Tuy nhiên, dưới góc độ quản trị nhân sự bền vững, việc này vô tình tạo ra một khoảng cách niềm tin giữa người lao động và tổ chức. Trong khi đó, chỉ có 38,30% người lao động may mắn nằm trong nhóm được đóng BHXH trên toàn bộ thu nhập gộp hằng tháng và chỉ 0,12% được đóng trên toàn bộ thu nhập thực nhận, phản ánh mức độ tuân thủ chính sách không đồng đều giữa các loại hình doanh nghiệp trên thị trường.

Bên cạnh vấn đề bảo hiểm, báo cáo của Navigos Group cũng phản ánh sự ổn định tương đối về mặt bằng thu nhập trong năm qua. Khoảng 26,57% người lao động cho biết mức lương của họ không thay đổi, trong khi gần 62% ghi nhận thu nhập tăng ở các mức độ khác nhau; trong khi 8.57% cho biếtthu nhập giảm.

Trong nhóm có thu nhập tăng, hai mức tăng phổ biến nhất là dưới 5% (24.64%) và từ 5% đến dưới 10% (22.47%), chiếm gần một nửa tổng số người tham gia khảo sát. Ngoài ra, 8.57% ghi nhận mức tăng từ 10% đến dưới 20% và 5.83% cho biết thu nhập tăng trên 20%. Ở chiều ngược lại, trong nhóm thu nhập giảm, 2.98% cho biết giảm trên 20%,trong khi phần lớn còn lại giảm dưới 10%

Những con số trên cho thấy sự thận trọng của doanh nghiệp trong việc điều chỉnh quỹ lương để cân bằng với các chi phí vốn và rủi ro từ biến động kinh tế toàn cầu.

Chính sự ổn định có phần "giậm chân tại chỗ" của thu nhập thực tế, kết hợp với các chính sách phúc lợi cơ bản chưa đạt mức bao phủ hoàn toàn, đã trở thành nguyên nhân khiến người lao động chủ động hơn trong việc tìm kiếm các cơ hội mới.

Tâm thế của lực lượng lao động hiện nay không còn gắn liền với khái niệm "ổn định" tại một vị trí cố định.

Báo cáo Talent Guide 2026 chỉ ra rằng có tới 42,02% người lao động đang tích cực tìm kiếm công việc mới và 28,62% sẵn sàng ứng tuyển nếu xuất hiện cơ hội phù hợp.

Động lực lớn nhất thúc đẩy họ rời bỏ công việc cũ là do mức thu nhập hiện tại chưa đáp ứng kỳ vọng (chiếm 30,66%) và thiếu cơ hội học hỏi, phát triển nghề nghiệp (24,71%).

Điều này đặt các doanh nghiệp trước bài toán giữ chân nhân tài đầy thách thức, khi người lao động, đặc biệt là thế hệ Gen Y và Gen Z, ngày càng đề cao trải nghiệm làm việc trọn vẹn và sự minh bạch về thông tin ngay từ giai đoạn tuyển dụng.

Ở phía ngược lại, chiến lược của doanh nghiệp trong năm 2026 đang có sự dịch chuyển mạnh mẽ từ mô hình tuyển dụng mở rộng sang mô hình bền vững và lấy con người làm trọng tâm.

Các doanh nghiệp tham gia khảo sát ưu tiên hàng đầu vào việc gắn kết nội bộ, xây dựng văn hóa tổ chức (49,6%) và đầu tư cho đào tạo, phát triển năng lực cá nhân (46,4%).

Về nhu cầu tuyển dụng, nhóm chuyên viên có kinh nghiệm từ 1 đến 3 năm vẫn là lực lượng được săn đón nhất (46,8%) do khả năng đáp ứng công việc ngay lập tức và chi phí hợp lý. Tuy nhiên, các nhà tuyển dụng cũng đánh giá rằng tình trạng thiếu hụt lao động có kỹ năng phù hợp, đặc biệt là kỹ năng số và khả năng ứng dụng công nghệ, đang là rào cản lớn nhất đối với kế hoạch phát triển đội ngũ của họ.

Sự xuất hiện và lan tỏa mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang tái định hình yêu cầu về nhân tài tại Việt Nam.

Navigos Group ghi nhận 52,33% người lao động đã bắt đầu sử dụng AI để tối ưu hóa hồ sơ và nâng cao khả năng ứng tuyển. Các doanh nghiệp cũng không đứng ngoài cuộc khi 40,40% đã ứng dụng AI vào quy trình tuyển dụng để tự động hóa việc sàng lọc hồ sơ và rút ngắn thời gian phản hồi cho ứng viên.

Dự báo trong 3-5 năm tới, các nhóm công việc mang tính lặp lại, hành chính hoặc thủ công như nhập liệu, thu tiền điện nước tại nhà hay tiếp thị qua điện thoại sẽ đối mặt với nguy cơ thu hẹp mạnh mẽ. Ngược lại, những vị trí đòi hỏi chuyên môn sâu về AI, dữ liệu lớn, an ninh mạng và các ngành kinh tế xanh như năng lượng tái tạo sẽ dẫn dắt xu hướng tăng trưởng việc làm mới.

Theo Cục Thống kê, đến năm 2025, thu nhập bình quân của người lao động Việt Nam đạt khoảng 8,4 triệu đồng mỗi tháng, tăng 8,9% so với năm trước. Chênh lệch thu nhập theo giới vẫn tồn tại khi thu nhập bình quân của nam giới khoảng 9,5 triệu đồng, cao hơn nữ giới (7,2 triệu đồng) khoảng 1,3 lần. Trong năm 2025, gần 62% người lao động được điều chỉnh tăng lương, chủ yếu ở mức dưới 10%.