Nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á chấm dứt mọi ưu đãi cho xe điện: Chuyện gì đây?

Xe điện bị “cắt sạch” ưu đãi vì lẽ gì?

Quyết định chấm dứt các ưu đãi đối với xe điện (EV) của Indonesia - nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á nên được nhìn nhận như một bước ngoặt chính sách, thay vì một sự thụt lùi, khi trọng tâm được chuyển từ trợ cấp tài khóa sang các quy định mang tính cấu trúc và bền vững hơn, một chuyên gia về chính sách năng lượng và công nghiệp cho biết.

Ông Agus Purwadi, một nhà quan sát chính sách năng lượng và công nghiệp tại Viện Công nghệ Bandung (ITB) nói rằng các ưu đãi EV chưa bao giờ được thiết kế để tồn tại lâu dài. Thay vào đó, chúng đóng vai trò như công cụ tăng tốc nhằm khởi động thị trường và thu hút đầu tư ban đầu.

Sự chuyển hướng chính sách này diễn ra trong bối cảnh Chính phủ Indonesia chuẩn bị loại bỏ dần các ưu đãi tài khóa lớn cho xe điện, đáng chú ý nhất là ưu đãi thuế giá trị gia tăng do Nhà nước chi trả (PPN DTP), vốn giúp giảm gánh nặng thuế VAT cho người mua xe điện lắp ráp trong nước đáp ứng yêu cầu về hàm lượng nội địa. Ưu đãi này dự kiến hết hạn vào tháng 12 năm 2025, đánh dấu quá trình chuyển sang các biện pháp phi tài khóa như chỉ tiêu sản xuất và điều tiết thị trường mang tính cấu trúc.

“Ưu đãi EV không nên được coi là một chính sách dài hạn”, ông Agus nói tại Jakarta hôm thứ Hai (26/1). Vị chuyên gia này cảnh báo rằng việc phụ thuộc kéo dài vào trợ cấp có thể gây méo mó chính sách nếu không đi kèm với cấu trúc thị trường vững chắc và các quy định hỗ trợ phù hợp.

“Ưu đãi EV không nên được coi là một chính sách dài hạn”, ông Agus nói tại Jakarta hôm thứ Hai (26/1). Vị chuyên gia này cảnh báo rằng việc phụ thuộc kéo dài vào trợ cấp có thể gây méo mó chính sách nếu không đi kèm với cấu trúc thị trường vững chắc và các quy định hỗ trợ phù hợp.

Khi các ưu đãi tài khóa kết thúc, ông Agus cho rằng Chính phủ phải bảo đảm quá trình chuyển dịch năng lượng tiếp tục được thúc đẩy thông qua các công cụ chính sách phi tài khóa mang tính hệ thống và có khả năng chống chịu tốt hơn trước áp lực ngân sách Nhà nước.

Ông ước tính hệ sinh thái EV của Indonesia hiện mới đạt khoảng 60% mức độ sẵn sàng về mặt cấu trúc, thể hiện qua dòng vốn đầu tư sản xuất, khung quy định cơ bản tương đối rõ ràng và sự hình thành của các phân khúc thị trường ban đầu. “Nhưng 40% còn lại vẫn đang trong giai đoạn mở rộng quy mô, đặc biệt là chuỗi cung ứng, tài chính và hạ tầng trạm sạc”, ông Agus nói.

Thay vì kéo dài các khoản trợ cấp diện rộng, vị chuyên gia quan sát chính sách năng lượng và công nghiệp của ITB đề xuất chuyển trọng tâm sang các biện pháp phía cung, đặc biệt là tăng cường sản xuất trong nước và áp dụng lộ trình yêu cầu hàm lượng nội địa (TKDN) theo hướng tăng dần. Ông Agus cho rằng cách tiếp cận này sẽ giúp xây dựng năng lực cạnh tranh mang tính cấu trúc tốt hơn, đồng thời bảo vệ các khoản đầu tư dài hạn đã được triển khai.

“Lộ trình TKDN về cơ bản đang đi đúng hướng. Thách thức là bảo đảm quá trình chuyển đổi từ trợ cấp kích cầu sang chỉ tiêu sản xuất diễn ra suôn sẻ, chứ không bị đứt gãy”, ông nói.

Ông Agus cũng nhấn mạnh sự cần thiết của cải cách thuế phương tiện dựa trên mức phát thải như một công cụ quan trọng trong giai đoạn hậu ưu đãi. Các loại thuế môi trường được thiết kế theo lộ trình hợp lý có thể tạo ra tín hiệu giá dài hạn, khuyến khích chuyển dịch từ xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch (xe chạy bằng xăng hay dầu diesel) sang các phương tiện phát thải thấp (xe điện, hybrid) mà không phải phụ thuộc trực tiếp vào chi tiêu ngân sách.

Ngoài ra, việc áp dụng giới hạn tuổi xe có thể là một lựa chọn khả thi để đẩy nhanh quá trình đổi mới đội xe và kiềm chế tiêu thụ nhiên liệu. Ông Agus cho biết các chính sách tương tự tại một số quốc gia châu Á đã chứng minh hiệu quả trong việc cắt giảm phát thải và thúc đẩy nhanh việc áp dụng công nghệ phương tiện sạch hơn.

Về trợ cấp nhiên liệu, ông Agus nhấn mạnh cải cách vẫn là điều kiện tiên quyết then chốt. Dù Chính phủ Indonesia có kế hoạch cải thiện việc nhắm trúng đối tượng thụ hưởng trợ cấp trong giai đoạn 2026 - 2028, ông cho rằng nỗ lực này sẽ không đạt hiệu quả nếu việc phổ cập xe điện không được đẩy nhanh.

“Nếu không có xe điện, mức tiêu thụ nhiên liệu được trợ cấp sẽ tiếp tục tăng. Cải cách trợ cấp nhiên liệu và chính sách EV phải song hành, không nên đặt đối lập với nhau”, ông nói.

Ông Agus cũng kêu gọi xây dựng các ưu đãi phi tài khóa bền vững và có khả năng mở rộng, bao gồm đơn giản hóa thủ tục cấp phép, bảo đảm tính ổn định của khung pháp lý cho hạ tầng sạc điện và hài hòa các quy định liên quan đến pin và chuỗi cung ứng. Theo ông, những công cụ này thường mang lại tác động dài hạn lớn hơn so với các biện pháp cắt giảm thuế ngắn hạn.

Để duy trì đà chuyển dịch năng lượng, ông Agus đề xuất Chính phủ tiếp tục hỗ trợ có mục tiêu cho phân khúc thị trường đại chúng ngay cả sau khi ưu đãi thuế giá trị gia tăng do Nhà nước chi trả (PPN DTP) kết thúc. Các biện pháp này có thể bao gồm trợ cấp tài chính, các chương trình tín dụng xanh và việc triển khai nhanh hơn các trạm sạc công cộng tại những khu vực có mức độ tiếp nhận cao.

“Ưu đãi có thể kết thúc, nhưng chính sách thì không được dừng lại. Trọng tâm cần chuyển từ mức trợ cấp lớn đến đâu sang cấu trúc thị trường vững chắc đến mức nào”, ông Agus nói, đồng thời nhấn mạnh rằng thành công của quá trình chuyển dịch năng lượng nên được đo lường bằng khả năng khả năng tự vận hành của hệ sinh thái xe điện.

Theo Jakarta Globe