Nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á chìm trong 55 triệu tấn rác thải, khẩn trương chi hơn 90.000 tỷ đồng cứu thủ đô

Khủng hoảng rác thải đô thị

Những con phố ngập rác, bãi chôn lấp quá tải và nỗi lo “lũ rác” bất ngờ ập xuống đang ám ảnh khu vực thủ đô Indonesia khi đô thị đông dân bậc nhất thế giới này đối mặt với cuộc khủng hoảng rác thải ngày càng nghiêm trọng.

Thủ đô Jakarta cùng các đô thị vệ tinh – gọi chung là Jabodetabek – là nơi sinh sống của khoảng 42 triệu người, thải ra ước tính tới 14.000 tấn rác/ngày.

Áp lực khổng lồ này đang đè nặng lên khoảng 8 bãi chôn lấp phục vụ toàn vùng. Theo truyền thông địa phương, hầu hết các bãi rác đều đã gần đầy hoặc quá tải.

Tại một khu chợ truyền thống ở phía Nam thành phố, bà Nurhasanah cho biết rác chất đống cạnh quầy cà phê và đồ ăn vặt của bà khiến việc buôn bán ế ẩm.

Các chuyên gia nhận định tăng trưởng dân số, thu nhập cao hơn kéo theo mức tiêu dùng lớn hơn, cùng tình trạng thiếu phân loại rác và thực thi quy định xử lý rác yếu kém đã tạo nên cuộc khủng hoảng hiện nay.

Ngay cả bãi rác khổng lồ Bantar Gebang – một trong những bãi chôn lấp lộ thiên lớn nhất thế giới với diện tích hơn 110ha – cũng đang quá tải. Theo một quan chức môi trường địa phương, nơi này hiện chứa khoảng 55 triệu tấn rác. Người này không nêu rõ còn bao nhiêu chỗ trống trong bối cảnh có nhiều báo cáo cho rằng bãi đã quá tải.

“Tôi rất thất vọng. Chúng tôi đóng thuế cơ mà? Vậy tại sao chính quyền lại để tình trạng như thế này? Quản lý rác thải phải là trách nhiệm của họ”, anh Muhammad Arsil, tài xế xe ôm công nghệ, cho hay.

Một cư dân khác, Delfa Desabriyan, tiết lộ người dân thậm chí đổ rác ra đường vì bãi rác địa phương đã kín chỗ.

Cô gái 19 tuổi nói: “Ngày nào cũng có người mang rác đến đổ. Thật sự rất khó chịu, nhất là lúc đang ăn thì mất hết cả ngon miệng vì mùi quá nặng”.

Theo chính quyền địa phương, bãi rác gần nhất chỉ tiếp nhận được 400 tấn/ngày, trong khi riêng Nam Tangerang đã phát sinh tới 1.100 tấn rác/ngày.

Bãi chôn lấp quá tải

Khủng hoảng không chỉ dừng ở thủ đô. Tổng thống Prabowo Subianto cảnh báo rằng đến năm 2028, gần như toàn bộ các bãi chôn lấp trên cả nước sẽ đầy hoặc quá tải.

Hàng trăm bãi rác vẫn áp dụng hình thức đổ lộ thiên – dù bị coi là bất hợp pháp – và rác thường bị đốt bỏ, phát thải nhiều chất ô nhiễm tiềm ẩn nguy cơ độc hại.

Các bãi rác quá tải còn kéo theo những rủi ro nghiêm trọng. Năm 2022, một “núi rác” cao khoảng 30m tại bãi chôn lấp ở Cipayung (Tây Java) đã sạt lở xuống sông, nhấn chìm cây cầu dẫn vào làng lân cận. Người dân hiện phải dùng bè tạm ghép từ thùng nhựa và ván gỗ để qua sông.

Trước đó, năm 2005, 143 người thiệt mạng trong một vụ “lũ rác” tại bãi chôn lấp ở Cimahi (Tây Java), sau khi khí methane phát nổ kết hợp mưa lớn gây sạt lở.

Chính phủ Indonesia thông báo sẽ đóng cửa vĩnh viễn một số bãi rác, trong đó có các bãi ở Nam Tangerang và Cipayung. Đồng thời, nước này thúc đẩy xây dựng các nhà máy điện rác – đốt rác để phát điện – với kế hoạch triển khai 34 cơ sở trong vòng hai năm tới.

“Đây là khoản đầu tư lớn gần 3,5 tỷ USD (khoảng 90.900 tỷ đồng)”, Tổng thống Prabowo cho biết tuần trước.

Tuy nhiên, theo ông Wahyu Eka Styawan thuộc tổ chức môi trường Walhi, các nhà máy điện rác không giải quyết được gốc rễ vấn đề là thiếu phân loại và tái chế.

“Đây là vấn đề phức tạp, kết hợp giữa nhận thức hạn chế, chính sách chưa đồng bộ và sự thiếu nhất quán trong thực thi quản lý rác thải. Nó đã bị bỏ ngỏ quá lâu”, ông nói.

Ông cho rằng Indonesia cần cải cách hệ thống quản lý rác vốn vẫn dựa trên mô hình “thu gom – vận chuyển – chôn lấp”, thay vì ưu tiên giảm phát sinh rác ngay từ hộ gia đình.

Nur Azizah, chuyên gia quản lý rác tại Đại học Gadjah Mada, nhận định việc thiếu giáo dục cộng đồng và thực thi pháp luật chưa nghiêm cũng là nguyên nhân.