Ngân hàng Nhà nước cảnh báo rủi ro lớn, doanh nghiệp bị 'siết' giữa áp lực lãi suất và tỷ giá

Tại Diễn đàn Tài chính 2026 “Khơi thông dòng vốn, kết nối đa kênh”, các chuyên gia và cơ quan quản lý cho rằng trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều bất định, việc khơi thông dòng vốn cho nền kinh tế cần được thực hiện đồng bộ, hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng với yêu cầu bảo đảm an toàn hệ thống tài chính và ổn định kinh tế vĩ mô.

Phát biểu tại diễn đàn, ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ổn định Tiền tệ Tài chính (Ngân hàng Nhà nước), cho biết kinh tế toàn cầu trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026 tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn khi xung đột địa chính trị leo thang, giá năng lượng tăng mạnh và áp lực lạm phát quay trở lại.

Theo ông Lân, các tổ chức quốc tế đều duy trì quan điểm thận trọng về triển vọng kinh tế thế giới.

IMF dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 khoảng 3,1%, OECD dự báo 2,9%, trong khi WB chỉ đưa ra mức 2,6% - thấp hơn đáng kể so với giai đoạn trước đại dịch.

Cùng với đó, giá dầu Brent có thời điểm vượt mốc 100 USD/thùng, đồng USD tăng mạnh khiến thị trường tài chính toàn cầu biến động lớn, tạo áp lực lên tỷ giá và dòng vốn tại nhiều nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam.

Dù vậy, ông Nguyễn Phi Lân cho biết kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực trong những tháng đầu năm. Quý I/2026, GDP tăng khoảng 7,83%; tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 250 tỷ USD, tăng 23% so với cùng kỳ; vốn FDI thực hiện đạt khoảng 5,41 tỷ USD, tăng hơn 9%.

Tuy nhiên, nền kinh tế cũng đang đối mặt với nhiều rủi ro như áp lực lạm phát gia tăng do giá năng lượng tăng mạnh, tỷ giá và thị trường ngoại hối chịu sức ép lớn hơn, chi phí logistics và vốn vay tăng cao, trong khi sức hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ theo hướng chủ động, linh hoạt và thận trọng.

Theo ông Lân, trong 5 tháng đầu năm 2026, Ngân hàng Nhà nước vẫn giữ nguyên các mức lãi suất điều hành nhằm tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp để hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Đến ngày 20/4/2026, lãi suất cho vay bình quân đối với các khoản vay mới ở mức khoảng 8,38%/năm, giảm 0,44 điểm % so với cuối năm 2025.

Dù vậy, ông Nguyễn Phi Lân lưu ý áp lực đối với hệ thống ngân hàng đang gia tăng khi chênh lệch giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn ngày càng mở rộng, trong khi tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện ở mức cao so với nhiều quốc gia trong khu vực.

“Điều này phản ánh mức độ phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào vốn tín dụng ngân hàng, đồng thời tiềm ẩn rủi ro đối với thanh khoản và an toàn hệ thống nếu xuất hiện các cú sốc từ bên ngoài”, ông nói.

Theo đại diện Ngân hàng Nhà nước, dư địa điều hành chính sách tiền tệ hiện không còn nhiều như các giai đoạn trước khi phải đồng thời xử lý nhiều mục tiêu như kiểm soát lạm phát, ổn định tỷ giá, hỗ trợ tăng trưởng và bảo đảm an toàn hệ thống tài chính.

Từ đó, ông cho rằng Việt Nam cần phát triển cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn, đa dạng hóa các kênh dẫn vốn cho nền kinh tế nhằm giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Phi Lân khuyến nghị cần chủ động nâng cao năng lực quản trị tài chính, minh bạch thông tin và đa dạng hóa nguồn vốn thông qua thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư hay các hình thức hợp tác công - tư.

Ông cũng lưu ý doanh nghiệp cần thận trọng với các hoạt động đầu cơ rủi ro cao trong bối cảnh thị trường tài sản và tài chính quốc tế biến động mạnh.

“Việc sử dụng vốn tín dụng không đúng mục đích có thể làm gia tăng nợ xấu, truyền dẫn rủi ro sang hệ thống ngân hàng và tạo ra những hệ lụy khó khắc phục cho nền kinh tế”, ông nhấn mạnh.

Về phía ngành ngân hàng, ông Nguyễn Phi Lân cho biết Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí hoạt động, đẩy mạnh chuyển đổi số để giảm chi phí vốn, đồng thời ưu tiên tín dụng cho lĩnh vực sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và các động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế.

“Ngành ngân hàng sẽ tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương để tháo gỡ khó khăn, nâng cao khả năng hấp thụ vốn và khơi thông hiệu quả các dòng vốn phục vụ tăng trưởng”, ông Lân khẳng định.