Ngành thuế phân loại 3 mức rủi ro: Ai có thể bị rà soát tài khoản ngân hàng?

Chuyển từ “ước tính” sang quản lý theo doanh thu thực

Theo hướng dẫn mới do Cục Thuế ban hành, hộ và cá nhân kinh doanh vẫn được bảo đảm đầy đủ quyền của người nộp thuế theo quy định pháp luật, bao gồm quyền yêu cầu cơ quan thuế hướng dẫn, giải đáp và hỗ trợ trong suốt quá trình đăng ký, kê khai, tính và nộp thuế.

Tuy nhiên, đi cùng quyền lợi là trách nhiệm. Người nộp thuế phải tự kê khai đầy đủ, chính xác doanh thu phát sinh; tự xác định số thuế phải nộp và chịu trách nhiệm trước pháp luật về nội dung đã khai.

Đáng chú ý, hộ kinh doanh phải thông báo bằng phương thức điện tử toàn bộ các tài khoản mở tại ngân hàng, tổ chức tín dụng, đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán và trung gian thanh toán có liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Yêu cầu này nhằm bảo đảm cơ sở dữ liệu đồng bộ phục vụ quản lý thuế theo dòng tiền thực tế.

Song song đó, theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tại Thông tư 17/2024/TT-NHNN (được sửa đổi, bổ sung bởi Thông tư 25/2025/TT-NHNN), từ ngày 1/3/2026, tài khoản ngân hàng phục vụ hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh phải đúng tên đăng ký trên giấy chứng nhận. Quy định này nhằm hạn chế tình trạng sử dụng tài khoản cá nhân không đăng ký để giao dịch kinh doanh.

3 mức độ rủi ro: Không phải ai cũng bị kiểm tra sâu

Theo Thông tư 31/2021/TT-BTC của Bộ Tài chính, cơ quan thuế áp dụng cơ chế quản lý rủi ro đối với người nộp thuế, thay vì kiểm tra đại trà. Điều này đồng nghĩa, không phải mọi hộ kinh doanh đều bị rà soát tài khoản ngân hàng.

Cụ thể, có 3 mức độ rủi ro:

Rủi ro cao:

Đây là nhóm có dấu hiệu nghi vấn về tính trung thực trong khai báo doanh thu, có chênh lệch bất thường giữa doanh thu kê khai và dữ liệu thu thập được, hoặc phát sinh giao dịch đáng ngờ. Với nhóm này, cơ quan thuế có thể áp dụng một hoặc nhiều biện pháp như kiểm tra, khảo sát, xác minh thông tin để xác định lại doanh thu và mức thuế phải nộp.

Trong trường hợp có dấu hiệu trốn thuế hoặc khai báo thiếu trung thực, cơ quan thuế có thể phối hợp với tổ chức tín dụng để tiếp cận thông tin tài khoản phục vụ thanh tra, kiểm tra.

Rủi ro trung bình:

Có thể bị lựa chọn ngẫu nhiên để khảo sát doanh thu và tiếp tục theo dõi trong các kỳ đánh giá sau. Việc kiểm tra ở mức này mang tính giám sát, chưa phải kiểm tra chuyên sâu.

Rủi ro thấp:

Không bị kiểm tra sâu, cơ quan thuế chỉ lưu hồ sơ và tiếp tục phân loại ở chu kỳ tiếp theo. Như vậy, việc rà soát tài khoản ngân hàng không áp dụng đại trà, mà dựa trên đánh giá rủi ro cụ thể.

Thu thập thông tin nhưng không “truy cập tùy tiện”

Thông tư 31 cũng quy định, dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro được thu thập từ cả bên trong và bên ngoài ngành thuế. Tuy nhiên, cơ quan thuế không có quyền tự ý truy cập tài khoản ngân hàng của cá nhân để truy thu thuế thương mại điện tử.

Thay vào đó, khi cần phục vụ thanh tra, kiểm tra, cơ quan thuế có quyền yêu cầu các cơ quan, tổ chức liên quan cung cấp thông tin theo đúng trình tự pháp luật. Cơ chế này nhằm cân bằng giữa yêu cầu quản lý và bảo đảm quyền riêng tư của người nộp thuế.

Trong bối cảnh thuế khoán dần thu hẹp, quản lý dựa trên doanh thu thực tế và dữ liệu tài khoản sẽ trở thành xu hướng chủ đạo. Điều này đặt ra yêu cầu hộ kinh doanh phải chuẩn hóa hoạt động tài chính: tách bạch tài khoản cá nhân và tài khoản kinh doanh, kê khai đúng doanh thu, lưu trữ chứng từ đầy đủ.

Việc tuân thủ minh bạch không chỉ giúp tránh bị xếp vào nhóm rủi ro cao mà còn tạo nền tảng ổn định khi chính sách thuế bước sang giai đoạn quản lý dựa trên dữ liệu số từ năm 2026.