Ngoài Việt Nam, các quốc gia nào cũng ăn Tết Âm lịch?

Tết Âm lịch hay Tết Nguyên đán là một trong những nét văn hóa truyền thống lâu đời, giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân nhiều quốc gia châu Á như Việt Nam, Singapore, Thái Lan, Malaysia, Philippines, Hàn Quốc, Triều Tiên, Trung Quốc, Ấn Độ, Mông Cổ. Đây là dịp đánh dấu thời khắc chuyển giao năm mới theo lịch âm, gắn với chu kỳ vận hành của Mặt Trăng.

Tết Nguyên đán được xem là lễ hội cổ truyền lớn nhất trong năm tại nhiều quốc gia. Tùy thuộc vào nền tảng văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng, mỗi nước hình thành những phong tục và nghi lễ riêng. Dù có sự khác biệt trong cách tổ chức, Tết cổ truyền vẫn mang ý nghĩa chung là thời điểm các thành viên trong gia đình sum họp, thể hiện sự kính trọng đối với tổ tiên, ông bà, cha mẹ và gửi gắm mong ước về một năm mới an lành, thuận lợi.

Nét văn hoá truyền thống không thể thiếu tại nhiều nước châu Á

Tại Việt Nam, Tết Nguyên đán là dịp lễ quan trọng nhất trong năm, mang giá trị văn hóa và tâm linh sâu sắc. Trong suốt chiều dài lịch sử, dù trải qua chiến tranh, khó khăn kinh tế hay những biến động xã hội, Tết Nguyên đán vẫn được gìn giữ và duy trì.

Trong xã hội nông nghiệp truyền thống, nhịp sống của con người gắn liền với mùa vụ và chu kỳ sinh trưởng của cây lúa. Tết xuất hiện như một mốc nghỉ ngơi mang tính biểu tượng, đánh dấu sự kết thúc của một năm lao động sản xuất và mở ra chu kỳ canh tác mới. Đây cũng là khoảng thời gian để người dân chuẩn bị cho những kế hoạch và kỳ vọng trong năm tiếp theo.

Dịp lễ này là thời điểm người Việt hướng về cội nguồn, tưởng nhớ tổ tiên, bày tỏ lòng hiếu kính với các thế hệ đi trước và cầu mong một năm mới bình an, thuận lợi. Những nghi lễ truyền thống được duy trì qua nhiều thế hệ đã góp phần định hình bản sắc văn hóa của dân tộc. Theo lịch, năm 2026, Tết Nguyên đán bắt đầu từ ngày 17/2/2026 dương lịch, tức mùng 1 tháng Giêng năm Bính Ngọ.

Trung Quốc là một trong những quốc gia có thời gian đón Tết Nguyên đán kéo dài và không khí lễ hội sôi động. Tết tại Trung Quốc còn được gọi là Xuân tiết hoặc năm mới. Đây là kỳ nghỉ dài ngày, gắn với đợt di chuyển lớn khi người dân trở về quê đoàn tụ cùng gia đình.

Theo gtelocalize.com, người lao động tại Trung Quốc thường được nghỉ khoảng một tuần trong dịp này. Phong tục tặng phong bì đỏ (còn gọi là hồng bao) cho trẻ em và người chưa lập gia đình xuất phát từ quan niệm xua đuổi tà khí, cầu mong may mắn. Ngoài ra, các hoạt động múa lân, múa rồng, bắn pháo hoa và đốt pháo cũng diễn ra phổ biến trong những ngày đầu năm. Người dân tại Hồng Kông và Đài Loan (Trung Quốc) cũng đón Tết Âm lịch với nhiều lễ hội và sinh hoạt cộng đồng đặc trưng.

Tại Hàn Quốc, Tết Âm lịch được gọi là Seollal và là ngày lễ quốc gia kéo dài 3 ngày. Dịp này đánh dấu ngày đầu tiên của lịch truyền thống Hàn Quốc. Người dân thường về thăm người thân, mặc hanbok, thực hiện các nghi lễ tưởng nhớ tổ tiên và thưởng thức những món ăn truyền thống, trong đó có canh bánh gạo trắng, gắn với quan niệm bước sang tuổi mới. Bên cạnh đó, các trò chơi dân gian cũng được tổ chức trong dịp lễ. Sau nghi thức cúi chào người lớn, trẻ em thường nhận tiền mừng tuổi đầu năm.

Triều Tiên từng gián đoạn việc tổ chức Tết Nguyên đán trong giai đoạn từ năm 1967 đến 1988. Đến năm 1989, Tết được khôi phục và đưa vào danh sách 3 lễ hội dân gian lớn của đất nước, gắn với các sinh hoạt gia đình và phong tục truyền thống.

Tại Singapore và Malaysia - nơi có cộng đồng người gốc Hoa chiếm tỷ lệ đáng kể trong cơ cấu dân số, Tết Nguyên đán là một trong những ngày lễ quan trọng. Các hoạt động phổ biến gồm trang trí đèn lồng, bày quất cảnh, sum họp gia đình và trao lì xì. Ở Malaysia, nhiều sự kiện văn hóa được tổ chức trong dịp Tết, trong đó có các màn múa lân, múa sư tử và bắn pháo hoa quy mô lớn, tiêu biểu là khu vực tháp đôi Petronas.

Ngoài các quốc gia trên, nhiều nước châu Á khác như Campuchia, Lào, Myanmar, Bhutan, Ấn Độ cũng tổ chức các lễ hội đầu năm theo lịch âm hoặc lễ hội mùa xuân mang ý nghĩa tương đồng với Tết Nguyên đán. Dù tên gọi, thời điểm và nghi thức có sự khác biệt, các lễ hội này đều gắn với quan niệm khởi đầu chu kỳ mới của thời gian.

Theo ước tính, khoảng 1,5 tỷ người trên thế giới đón Tết Âm lịch, trong đó phần lớn là người gốc Hoa hoặc các cộng đồng chịu ảnh hưởng từ văn hóa Đông Á. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, Tết Âm lịch ngày càng được tổ chức rộng rãi tại nhiều thành phố lớn trên thế giới như Sydney, San Francisco, London hay Vancouver, với các hoạt động lễ hội đường phố, diễu hành múa lân và bắn pháo hoa. Điều này cho thấy sức lan tỏa của một nét văn hóa phương Đông trong đời sống văn hóa quốc tế hiện nay.

Quốc gia duy nhất ở châu Á bỏ ăn Tết Nguyên đán

Nhật Bản là một trong số ít quốc gia châu Á đã từ bỏ việc đón Tết Nguyên đán theo lịch Âm. Từ năm 1873, nước này chính thức áp dụng lịch Gregory (Dương lịch), qua đó ấn định Tết truyền thống của Nhật Bản (gọi là Shōgatsu) vào ngày 1/1 hàng năm, thay vì theo chu kỳ Âm lịch như nhiều quốc gia trong khu vực.

Trước thời điểm này, Nhật Bản sử dụng hệ lịch Âm - Dương tương tự Trung Quốc. Các tháng được tính theo chu kỳ vận hành của Mặt Trăng và có tháng nhuận nhằm điều chỉnh cho phù hợp với năm Dương lịch. Khi đó, Tết truyền thống của Nhật không cố định theo ngày Dương lịch, thường rơi vào khoảng cuối tháng 1 đến giữa tháng 2, tùy từng năm.

Quyết định từ bỏ lịch Âm được đưa ra trong bối cảnh cải cách Minh Trị, giai đoạn Nhật Bản tiến hành hiện đại hóa toàn diện đất nước. Theo các tài liệu của Thư viện Quốc hội Nhật Bản, việc chuyển sang Dương lịch là một phần trong chiến lược “Thoát Á nhập Âu”, nhằm đồng bộ hệ thống hành chính, kinh tế và thương mại với các quốc gia phương Tây.

Việc thay đổi lịch được ban hành khá đột ngột, khiến người dân Nhật Bản thời điểm đó gần như không có thời gian chuẩn bị cho năm mới theo cách cũ. Trong giai đoạn đầu, quyết định này vấp phải nhiều phản ứng trái chiều. Tại một số khu vực, đặc biệt là nông thôn, người dân vẫn duy trì việc đón Tết Nguyên đán cho đến đầu thế kỷ XX. Tuy nhiên, theo thời gian, Tết Dương lịch dần trở thành hình thức đón năm mới phổ biến và thống nhất trên toàn quốc.

Hiện nay, lễ đón năm mới của Nhật Bản gắn liền với nghi thức rung chuông đêm Giao thừa tại các ngôi đền Phật giáo. Theo truyền thống, 108 hồi chuông được gióng lên để đánh dấu thời khắc chuyển sang năm mới. Con số này tượng trưng cho 108 dục vọng của con người theo quan niệm Phật giáo, với ý nghĩa gột rửa phiền não và khởi đầu tinh thần thanh tịnh.

Trong dịp năm mới, người Nhật cũng duy trì nhiều phong tục ẩm thực truyền thống. Mochi - loại bánh làm từ gạo nếp giã dẻo, là món ăn phổ biến, tượng trưng cho sự trường thọ và thịnh vượng. Mochi xuất hiện dưới nhiều hình thức như kagami mochi, gồm 2 bánh gạo xếp chồng dùng làm đồ lễ trong gia đình, hay súp ozoni thường được dùng vào ngày đầu năm với ý nghĩa cầu sức khỏe và may mắn.