Ngôi chùa 1.500 năm tuổi treo mình lơ lửng trên vách núi, được tạp chí Mỹ danh tiếng vinh danh 'kỳ vĩ nhất thế giới'

Tọa lạc tại phía Đông Nam huyện Hunyuan, thành phố Datong, tỉnh Sơn Tây, cách trung tâm huyện khoảng 4km, Huyền Không Tự (悬空寺, Xuankong Temple) từ lâu được xem là một trong những công trình kiến trúc tôn giáo độc đáo bậc nhất Trung Quốc.

Ngôi chùa nằm cheo leo trên sườn phía Tây đỉnh Cui Ping, thuộc hẻm núi Ciyao của Hằng Sơn - một trong Ngũ Nhạc của Trung Hoa.

Theo sử liệu, chùa được khởi dựng vào năm thứ 15 niên hiệu Thái Hòa thời Bắc Ngụy (năm 491). Trải qua nhiều triều đại, công trình liên tục được trùng tu và mở rộng. Đến thời Kim và Nguyên, bố cục không gian cơ bản đã hình thành với Nam lâu, Bắc lâu và hệ thống hành lang gỗ treo liên kết các khối kiến trúc.

Sang thời Minh - Thanh, phần lớn các hạng mục kiến trúc hiện còn được hoàn thiện. Đến thời Trung Hoa Dân Quốc, diện mạo tổng thể của chùa gần như tương đồng với những gì du khách chứng kiến ngày nay.

Với bề dày lịch sử hơn 15 thế kỷ, Huyền Không Tự được đánh giá là một trong những công trình kiến trúc gỗ treo trên vách đá có niên đại sớm và được bảo tồn tương đối nguyên vẹn tại Trung Quốc.

Điểm gây ấn tượng mạnh nhất của Huyền Không Tự chính là vị trí xây dựng. Toàn bộ quần thể được dựng trên vách đá cao khoảng 60m so với mặt đất.

Công trình hiện bảo tồn diện tích kiến trúc khoảng 472m2; sân trước chùa rộng 726m2; tổng diện tích khuôn viên khoảng 921m2; khu vực bảo vệ di tích mở rộng tới 8,83ha.

Chùa quay mặt về hướng Nam, lấy hướng Tây làm chính. Kết cấu khung gỗ, bố cục nhiều tầng theo trục Nam - Bắc. Phía Nam là viện Huyền Không Tự; phía Bắc là hai tòa lầu bay treo nối liền bằng hành lang gỗ.

Trong quần thể này, viện Huyền Không Tự bao gồm các hạng mục như Đại Hùng Bảo Điện, Thái Ất Điện, Quan Đế Điện, Chung Lâu, Cổ Lâu, Điện Tống Tử Quan Âm, Điện Già Lam…

Nam lâu có Thuần Dương Cung, Tam Quan Điện và Lôi Âm Điện; trong khi Bắc lâu gồm Tam Giáo Điện, Tứ Phật Điện và Tam Thánh Điện. Sự phân bổ không gian theo tầng lớp, kết hợp hệ thống cột gỗ cắm sâu vào vách đá, tạo nên một tổng thể vừa vững chắc vừa mang tính thẩm mỹ cao.

Huyền Không Tự không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là biểu tượng hiếm hoi của sự dung hợp Nho - Phật - Đạo trong cùng một không gian thờ tự. Điều này thể hiện rõ ở việc bố trí các điện thờ Tam Giáo cùng tồn tại trong một chỉnh thể thống nhất, phản ánh tư tưởng hòa hợp tôn giáo từng phổ biến trong lịch sử Trung Hoa.

Ngoài giá trị vật thể, khu danh thắng và vùng phụ cận còn lưu giữ nhiều di sản văn hóa phi vật thể, như tín ngưỡng sùng bái Hằng Sơn, nghi lễ tế thần Bắc Nhạc, các hoạt động tín ngưỡng dân gian, truyền thuyết và dân ca địa phương. Tiêu biểu là truyền thuyết dân gian “Bí ẩn treo lơ lửng của Huyền Không Tự”, góp phần làm gia tăng sức hấp dẫn huyền bí của di tích.

Trong lịch sử, Huyền Không Tự từng được đại thi nhân đời Đường, "ông Tiên thơ ca" Lý Bạch ca ngợi là “tráng quan", khiến nhà thám hiểm địa lý và văn sĩ lừng danh thời Minh - Từ Hà Khách cũng phải thốt lên rằng đây là “cảnh tượng vĩ đại bậc nhất thiên hạ”.

Tháng 2/1982, chùa được xếp hạng Đơn vị Bảo vệ Di tích Văn vật Trọng điểm Toàn quốc. Năm 2010, tạp chí Time (Mỹ) bình chọn Huyền Không Tự vào danh sách “10 công trình kiến trúc nguy hiểm và kỳ vĩ nhất thế giới”. Đồng thời, nơi đây được công nhận là khu du lịch cấp quốc gia 4A của Trung Quốc và đứng đầu trong “18 cảnh đẹp của Hằng Sơn”.

Giữa địa hình núi đá dựng đứng và điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, Huyền Không Tự vẫn tồn tại bền bỉ suốt hơn 1.500 năm. Không chỉ là thành tựu kỹ thuật xây dựng gỗ truyền thống, công trình còn phản ánh trình độ tư duy kiến trúc, tôn giáo và mỹ học đặc sắc của người xưa.

Ngày nay, Huyền Không Tự không chỉ là điểm đến du lịch nổi tiếng, mà còn là minh chứng sống động cho khả năng chinh phục không gian và sáng tạo kiến trúc của nhân loại trong điều kiện địa hình tưởng chừng bất khả thi.