Ngôi chùa Khmer đẹp như cung điện, sở hữu 'bảo tàng tự nguyện' độc nhất Việt Nam

Ẩn mình trên đường Lý Thường Kiệt, phường Sóc Trăng, Cần Thơ, chùa Peam Buôl Thmây gây ấn tượng mạnh với du khách bởi vẻ đẹp rực rỡ như một cung điện và không gian lưu giữ hàng trăm hiện vật cổ của người Khmer.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng Phật tử, ngôi chùa còn trở thành điểm đến văn hóa đặc biệt nhờ “bảo tàng tự nguyện” do chính người dân chung tay hình thành.

Kiến trúc rực rỡ mang hơi thở Khmer - Thái

Được xây dựng từ năm 1964 nhằm phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của người dân vùng Sung Đinh, chùa Peam Buôl Thmây trải qua nhiều giai đoạn trùng tu và mở rộng để có diện mạo khang trang như ngày nay.

Chùa mang tổng thể kiến trúc uy nghi, rực rỡ với gam màu chủ đạo vàng - trắng, điểm xuyết sắc xanh nõn chuối. Sự phối hợp màu sắc này tạo nên vẻ trang trọng nhưng vẫn thanh thoát, đặc trưng của các công trình Phật giáo Nam tông Khmer.

Các chi tiết trang trí tại chùa được thực hiện bằng nhiều kỹ thuật khác nhau như chạm nổi, chạm chìm, đổ khuôn xi măng và tô đắp thủ công. Nhờ vậy, từng đường nét hoa văn đều mang độ tinh xảo cao, thể hiện tay nghề khéo léo của các nghệ nhân.

Trong quá trình xây dựng và trùng tu, nhà chùa đã nghiên cứu nhiều mô hình kiến trúc Phật giáo từ các quốc gia như Ấn Độ, Thái Lan, Lào, Campuchia và Myanmar. Sau khi tham khảo ý kiến chư tăng và Phật tử, phương án thiết kế theo phong cách Thái Lan được lựa chọn, kết hợp hài hòa với truyền thống Khmer Nam bộ.

Sự giao thoa này giúp công trình vừa mang nét cổ kính quen thuộc của văn hóa Khmer, vừa tạo cảm giác mới lạ và sang trọng như một cung điện.

Một trong những hạng mục gây chú ý là khu sala - nơi sinh hoạt chung của chư tăng và Phật tử. Công trình được khởi công vào tháng 10/2016 và hoàn thành sau 14 tháng, đúng dịp Tết Nguyên đán 2018. Sala mang phong cách thanh thoát với tông trắng chủ đạo, kết hợp các họa tiết nhũ vàng tinh tế, tạo nên không gian trang nghiêm nơi cửa Phật.

Tiếp đó, khu tăng xá ba tầng được xây dựng và đưa vào sử dụng dịp Tết Nguyên đán 2021. Công trình được thiết kế hài hòa từ cột, cầu thang, hành lang cho đến trần và tường, trang trí nhiều tranh ảnh và biểu tượng mang dấu ấn Phật giáo Thái Lan và Khmer Nam bộ.

Những hình rồng uốn lượn mềm mại dọc hành lang và mái chùa tạo điểm nhấn thị giác đặc biệt cho toàn bộ công trình. Trong chính điện, tượng Thích Ca Mâu Ni được tôn trí theo phong cách tạo hình của Phật giáo Thái Lan, mang lại cảm giác trang nghiêm và thanh tịnh.

Đáng chú ý nhất là ngôi chính điện vừa hoàn thiện vào cuối năm 2024. Công trình nổi bật với cặp rồng dài gần 30m uốn lượn bao quanh, tạo nên vẻ uy nghi và hoành tráng.

Trong tiếng Khmer, rồng được gọi là Neak - linh vật thiêng gắn với nhiều truyền thuyết Phật giáo và tượng trưng cho sự che chở, mang lại mưa thuận gió hòa. Để hoàn thành cặp rồng này, nhà chùa đã thuê nghệ nhân cùng nhiều thợ phụ thi công trong thời gian dài. Phần khung được uốn bằng sắt, phủ xi măng bên ngoài; các chi tiết tinh xảo như vảy, hoa văn và màu sơn đều do nghệ nhân trực tiếp hoàn thiện.

Đầu năm 2026, phòng trụ trì của chùa cũng được hoàn thành với phong cách kiến trúc Thái đặc trưng, trở thành điểm nhấn mới trong tổng thể không gian kiến trúc.

“Bảo tàng tự nguyện” lưu giữ ký ức cộng đồng

Bên cạnh vẻ đẹp kiến trúc, điểm đặc biệt khiến chùa Peam Buôl Thmây trở nên khác biệt chính là một gian nhà sàn gỗ mang đậm phong cách Khmer truyền thống. Nơi đây được nhiều người gọi là “bảo tàng tự nguyện”.

Không gian này do đại đức Đinh Hoàng Sự xây dựng nhằm lưu giữ những hiện vật cổ gắn liền với đời sống của người Khmer.

Hiện nay, “bảo tàng tự nguyện” lưu giữ hơn 200 hiện vật, phần lớn là các vật dụng sinh hoạt và nông cụ từng gắn bó với đời sống lao động của người dân vùng đồng bằng Nam bộ.

Trong số đó có nhiều vật dụng quen thuộc như cối xay lúa, cối giã cốm dẹp, liềm, lưỡi hái, bừa, cào răng lược… Ngoài ra còn có nhiều dụng cụ đánh bắt cá đặc trưng của vùng sông nước.

Đặc biệt, nơi đây còn trưng bày những phương tiện vận chuyển từng phổ biến ở miền Tây như xe bò, xe ngựa - những “chứng nhân” của một thời sản xuất nông nghiệp truyền thống. Nhiều hiện vật được người dân vùng Bảy Núi mang đến chùa hiến tặng để lưu giữ.

Đại diện chùa cho biết, ban đầu chùa chỉ sưu tầm vài vật dụng cũ để làm kỷ niệm. Tuy nhiên, khi biết nhà chùa lưu giữ đồ cổ, nhiều Phật tử đã tự nguyện mang đến tặng để tránh bị hư hỏng hoặc thất lạc.

Nhờ vậy, số lượng hiện vật ngày càng nhiều, dần hình thành một không gian trưng bày mang giá trị văn hóa đặc biệt.

Không chỉ đơn thuần là nơi trưng bày hiện vật, “bảo tàng tự nguyện” còn góp phần bảo tồn văn hóa Khmer Nam bộ. Đây là nơi giúp thế hệ trẻ tìm hiểu về đời sống lao động, sinh hoạt của cha ông trong quá khứ.

Đồng thời, không gian này cũng trở thành nguồn tư liệu quý cho học sinh, sinh viên và những người nghiên cứu về văn hóa dân tộc.

Theo nhà chùa, mục tiêu lâu dài của công trình không chỉ là gìn giữ ký ức cộng đồng mà còn góp phần phát triển du lịch văn hóa địa phương. Du khách khi đến chùa không chỉ chiêm bái, tham quan kiến trúc đặc sắc mà còn có cơ hội khám phá đời sống sinh hoạt của người Khmer xưa.

Với kiến trúc rực rỡ như cung điện cùng “bảo tàng tự nguyện” độc đáo, chùa Peam Buôl Thmây đang dần trở thành một điểm đến hấp dẫn trên bản đồ du lịch văn hóa miền Tây Nam bộ. Ngôi chùa không chỉ mang giá trị tâm linh mà còn là nơi lưu giữ những câu chuyện, ký ức và bản sắc của cộng đồng Khmer qua nhiều thế hệ.