Ngôi đền miền biên ải của Việt Nam thu gần 100 tỷ đồng tiền công đức, mỗi năm đón hơn 1 triệu lượt khách

Nằm tại xã Bảo Hà, tỉnh Lào Cai, đền Bảo Hà từ lâu đã được xem là một trong những trung tâm tín ngưỡng thờ Đức Thánh Hoàng Bảy nổi tiếng nhất miền Bắc.

Theo Ban Quản lý di tích, những năm gần đây, tổng nguồn tiền công đức mà đền tiếp nhận lên tới gần 100 tỷ đồng. Riêng trong năm 2025, khu di tích đón hơn 1 triệu lượt khách; từ mùng 1 đến mùng 10 Tết Nguyên đán 2026 đã có trên 300.000 lượt người hành hương.

Con số ấn tượng ấy phản ánh sức hút đặc biệt của ngôi đền “trấn trị” miền biên viễn - nơi hội tụ yếu tố lịch sử, tâm linh và tín ngưỡng dân gian đặc sắc.

Nằm ở vùng đất “trên bến dưới thuyền”

Đền tọa lạc ở vị trí được ví như “trên bến dưới thuyền”, phía trước là dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, phía sau là dãy đồi cấm tạo thế tựa sơn hướng thủy. Không gian sơn thủy hữu tình ấy không chỉ đẹp về cảnh quan mà còn từng giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong lịch sử.

Từ thời cổ - trung đại, sông Hồng là tuyến giao thương huyết mạch nối Bắc Bộ với Vân Nam (Trung Quốc). Nhận thức rõ tầm quan trọng của tuyến thủy lộ này, nhà Trần đã lập các cửa trấn ải dọc sông, trong đó Bảo Hà giữ vị trí hậu cứ của cửa quan Bảo Thắng, án ngữ tuyến phòng thủ phía Tây Bắc, ngăn bước tiến quân phương Bắc về Thăng Long.

Tại đây từng đặt đài hỏa hiệu và trạm liên lạc để truyền tin khẩn cấp về các châu huyện phía dưới. Nhờ hệ thống cảnh báo này, trấn Quy Hóa kịp thời nắm bắt động thái của quân Nguyên Mông trong các cuộc xâm lược thế kỷ XIII, góp phần giúp triều đình chủ động phòng bị.

Sách “Đại Nam nhất thống chí” của Quốc sử quán triều Nguyễn cũng ghi chép khá chi tiết về vùng Thủy Vỹ, đây là nơi có mỏ vàng, mỏ đồng, mỏ bạc và nhiều sản vật quý. Điều đó cho thấy khu vực Bảo Hà - Văn Bàn không chỉ có vị trí quân sự mà còn mang giá trị kinh tế, thương mại quan trọng.

Đến thời Cảnh Hưng (1740-1786), giặc phương Bắc liên tục quấy nhiễu. Trong bối cảnh ấy, tướng Nguyễn Hoàng Bảy được triều đình giao trọng trách dẹp loạn vùng biên. Ông tổ chức lực lượng thủy - bộ, tiến dọc sông Hồng, giải phóng các châu thuộc phủ Quy Hóa, củng cố Bảo Hà thành căn cứ lớn, luyện binh và bảo vệ dân lành.

Trong một trận chiến không cân sức với tướng giặc Tả Tủ Vàng Pẹt, ông anh dũng hy sinh. Thi thể bị thả xuống sông và trôi về Bảo Hà. Nhân dân địa phương vớt lên an táng, lập miếu thờ, từ đó hình thành đền thờ vị danh tướng có công giữ yên bờ cõi.

Các vua triều Nguyễn như Minh Mệnh, Thiệu Trị đã ban sắc phong tôn ông là “Trấn an hiển liệt”, phong đền là “Thần vệ quốc”. Đồng bào Kinh, Tày, Dao tôn kính ông như vị nhân thần che chở miền biên viễn.

Không gian tín ngưỡng đặc sắc và lễ hội quy mô lớn

Theo truyền thuyết dân gian, khi ông Hoàng Bảy hy sinh, trời nổi gió lớn, mây tụ thành hình thần mã. Ánh hào quang phát ra từ thi thể ông bay về núi Cấm ở trung tâm Bảo Hà. Từ đó, ông được tin là hiển linh trấn giữ đất Lào Cai.

Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Hoàng Bảy gắn chặt với thực hành Đạo Mẫu và nghi lễ hầu đồng. Lễ vật dâng cúng tại đền mang nhiều nét đặc trưng: lễ chay thường gồm bảy loại quả, con số tượng trưng cho danh xưng Hoàng Bảy; lễ mặn có gà, xôi, thủ lợn, oản; riêng ngày giỗ chính còn có lễ “tam sinh” gồm trâu, bò, lợn đực được lựa chọn kỹ lưỡng.

Một nghi thức độc đáo khác là tục “tiến mã” với bảy con ngựa đủ màu sắc. Lễ hội chính diễn ra ngày 17/7 âm lịch hằng năm, mở đầu bằng rước kiệu từ đền Cô Tân An về đền Bảo Hà. Kiệu Long Đình do tám phụ nữ mặc trang phục dân tộc khiêng, tất cả đều ăn chay trước lễ. Các giá kiệu gồm kiệu Phật, kiệu Mẫu, kiệu Vua Cha, kiệu Ông Bảy, kiệu Công chúa Thượng Ngàn…

Nghi thức đọc chúc văn, dâng hương diễn ra trang trọng trong tiếng trống chiêng ngân vang. Phần hội sôi động với kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, chọi trâu, hát văn… tạo nên không gian văn hóa dân gian phong phú.

Năm 2016, lễ hội đền Bảo Hà được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Trước đó, tháng 11/1997, đền đã được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia. Năm 2022, UBND tỉnh Lào Cai công nhận nơi đây là điểm du lịch chính thức.

Nhận số tiền công đức gần 100 tỷ đồng

Những ngày đầu năm, tuyến đường vào đền ken đặc xe biển Hà Nội, Phú Thọ, Quảng Ninh… Du khách tấp nập chuẩn bị lễ vật; nhà, ngựa mã xếp thành hàng dài trước cổng. Bên trong chính điện, hòm công đức và hòm tiền giọt dầu đặt trang trọng phía trước ban thờ.

Trong năm 2025, tổng lượng khách đạt trên 1 triệu lượt. Tổng nguồn thu tiếp nhận gần 100 tỷ đồng, trong đó hơn 94 tỷ đồng là tiền công đức và tiền giọt dầu, phần còn lại là hiện vật do du khách dâng cúng.

Ban quản lý bố trí nhân viên thường trực tiếp nhận, ghi chép họ tên, địa chỉ, số tiền công đức của khách. Ngoài hình thức nộp tiền mặt, đền đã triển khai mã QR để chuyển khoản trực tiếp vào tài khoản của Ban quản lý Di tích xã Bảo Hà, phù hợp xu hướng số hóa hiện nay.

Số tiền công đức gần 100 tỷ đồng trong những năm qua được cho là phục vụ công tác tu bổ, tôn tạo di tích, tổ chức lễ hội và các hoạt động an sinh xã hội địa phương. Tuy nhiên, cùng với sức hút ngày càng lớn, bài toán cân bằng giữa bảo tồn giá trị tâm linh và phát triển du lịch bền vững vẫn luôn được đặt ra.