Người nộp thuế có thể bị hoãn xuất cảnh nếu rơi vào diện này theo đề xuất mới

Bộ Tài chính đang đề xuất bổ sung quy định tạm hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng vẫn còn nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên.

Nội dung này được đưa ra trong dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế, hiện đã được gửi Bộ Tư pháp thẩm định. Theo đó, cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, người đại diện pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã nếu không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký và có khoản nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên, sau 30 ngày kể từ khi nhận thông báo mà chưa nộp đủ sẽ có thể bị tạm hoãn xuất cảnh.

Dự thảo vẫn giữ nguyên các ngưỡng áp dụng hiện hành đối với các trường hợp khác, bao gồm cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh nợ từ 50 triệu đồng hoặc người đại diện pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã nợ từ 500 triệu đồng và quá hạn trên 120 ngày; đồng thời áp dụng với người xuất cảnh để định cư ở nước ngoài nhưng còn nợ thuế.

Như vậy, điểm mới đáng chú ý là lần đầu tiên ngưỡng 1 triệu đồng được áp dụng riêng với nhóm người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký - một dấu hiệu cho thấy vi phạm nghĩa vụ kê khai và quản lý thuế.

Theo cơ quan soạn thảo, đề xuất này xuất phát từ thực tế số lượng lớn người nộp thuế “biến mất” khỏi địa chỉ kinh doanh nhưng vẫn còn nghĩa vụ thuế chưa hoàn thành.

Hiện cả nước có khoảng 963.500 trường hợp thuộc diện này, gồm 325.500 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh, với tổng số tiền nợ lên tới 32.130 tỷ đồng. Trong đó, doanh nghiệp nợ 29.815 tỷ đồng và hộ kinh doanh nợ 2.315 tỷ đồng. Đáng chú ý, có tới 496.200 người nộp thuế nợ dưới 1 triệu đồng, chiếm 51,5% nhưng tổng số tiền chỉ khoảng 66 tỷ đồng, trong khi gần một nửa còn lại có mức nợ từ 1 triệu đồng trở lên lại chiếm tới hơn 99% tổng số tiền nợ.

Thực tế triển khai thời gian qua cho thấy biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đã phát huy hiệu quả nhất định. Đến nay, khoảng 65.000 người nộp thuế không còn hoạt động tại địa điểm đăng ký đã bị áp dụng biện pháp này, trong đó hơn 7.100 người đã chủ động nộp tiền và được hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh. Riêng trong năm 2025, ngành thuế đã ban hành hơn 91.600 thông báo tạm hoãn xuất cảnh, thu hồi được hơn 6.001 tỷ đồng từ hơn 10.000 người nộp thuế, bao gồm hơn 3.900 trường hợp bỏ địa chỉ kinh doanh.

Cùng với đề xuất siết chặt điều kiện tạm hoãn xuất cảnh, Bộ Tài chính cũng đưa ra quy định về việc thông báo trước cho người nộp thuế thông qua tài khoản giao dịch thuế điện tử và công khai trên cổng thông tin của cơ quan thuế trước 30 ngày.

Thẩm quyền quyết định tạm hoãn xuất cảnh thuộc về cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Khi người nộp thuế hoàn thành nghĩa vụ hoặc được xóa nợ, cơ quan thuế sẽ ban hành thông báo hủy bỏ tạm hoãn xuất cảnh ngay trong ngày, chậm nhất không quá 24 giờ, và cơ quan quản lý xuất nhập cảnh sẽ thực hiện hủy bỏ ngay sau khi nhận được thông báo.

Ở góc độ quản lý, nhiều chuyên gia cho rằng việc áp dụng ngưỡng 1 triệu đồng không nên mang tính tuyệt đối mà cần phân tầng theo mức độ rủi ro. Với các khoản nợ nhỏ từ 1-5 triệu đồng, nên ưu tiên cảnh báo, nhắc nợ, tạo điều kiện giải trình và nộp ngay qua các nền tảng như eTax hoặc VNeID. Ngược lại, với các trường hợp có dấu hiệu bỏ trốn, lập doanh nghiệp “ma”, mua bán hóa đơn hay chiếm dụng tiền thuế, cần áp dụng biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn thay vì chỉ dựa vào số tiền nợ.

Thực tế cũng cho thấy nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng nợ thuế kéo dài, đặc biệt trong khu vực hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ. Không ít trường hợp chuyển địa điểm kinh doanh nhưng chưa kịp cập nhật thông tin, hoặc không biết còn khoản nợ nhỏ do lỗi hệ thống.

Bên cạnh đó, thủ tục đóng mã số thuế, giải thể, tạm ngừng hoạt động còn phức tạp, khiến nhiều khoản nợ thuế, tiền chậm nộp và tiền phạt hành chính bị “treo” trong thời gian dài. Công tác liên thông dữ liệu sau đăng ký kinh doanh cũng chưa thật sự hiệu quả, khiến cơ quan thuế thiếu cảnh báo sớm khi người nộp thuế thay đổi địa chỉ hoặc ngừng hoạt động, dẫn đến khi phát hiện thì khoản nợ đã trở thành tồn đọng.

Ngoài ra, vẫn tồn tại tình trạng thông tin chưa được cập nhật kịp thời, khiến một số người nộp thuế chỉ phát hiện bị tạm hoãn xuất cảnh khi đã đến cửa khẩu. Một số ý kiến cũng phản ánh ứng dụng eTax Mobile hiện chỉ hiển thị dữ liệu quyết toán từ năm 2021, khiến người dùng khó kiểm soát các khoản nợ phát sinh trước đó.

Theo các chuyên gia, việc siết chặt quản lý đối với nhóm người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký không chỉ nhằm thu hồi nợ mà còn góp phần làm sạch dữ liệu, chuẩn hóa hệ thống quản lý và nâng cao ý thức tuân thủ. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả và đảm bảo công bằng, cần đồng thời cải thiện quy trình thủ tục, nâng cấp hệ thống dữ liệu và thiết kế cơ chế linh hoạt phù hợp với từng nhóm đối tượng.