Người phụ nữ duy nhất của Việt Nam từng làm Bộ trưởng hai Bộ lớn, cháu ngoại nhà yêu nước nổi tiếng

Bà Nguyễn Thị Bình tên thật là Nguyễn Thị Châu Sa, sinh năm 1927 tại Châu Thành, tỉnh Sa Đéc (nay là tỉnh Đồng Tháp). Cha bà là ông Nguyễn Đồng Hợi, nguyên quán ở Gò Nổi, Điện Bàn, Quảng Nam cũ (nay thuộc TP. Đà Nẵng). Mẹ bà là Phan Thị Châu Lan, con gái của nhà yêu nước Phan Châu Trinh.

Phan Châu Trinh là một trong những chí sĩ tiêu biểu của phong trào dân tộc, dân chủ ở Việt Nam đầu thế kỷ XX. Ông là người khởi xướng phong trào Duy Tân từ năm 1905, với mục tiêu thức tỉnh tinh thần tự lực, tự cường của người dân, nâng cao dân trí, bài trừ hủ tục, cải thiện đời sống, thoát khỏi đói nghèo bằng phát triển kinh tế, khai hoang, lập hội buôn...

Năm 1944, bà Nguyễn Thị Bình bắt đầu tham gia các hoạt động yêu nước trong phong trào sinh viên, học sinh như cứu tế và cướp chính quyền tại Sài Gòn. Sau khi Pháp tái chiếm Nam Bộ vào cuối năm 1945, cha bà ra chiến khu theo lời kêu gọi của Ủy ban hành chánh kháng chiến Nam Bộ. Bà ở lại chăm sóc các em, đồng thời tham gia hoạt động bí mật trong phong trào Việt Minh khối sinh viên, học sinh và phụ nữ. Thời điểm này, bà lấy bí danh là Yến Sa.

Năm 1948, bà được kết nạp Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam).

Từ tháng 1/1969 đến tháng 6/1976, bà giữ cương vị Bộ trưởng Ngoại giao Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, đồng thời là Trưởng đoàn đàm phán tại Hội nghị Paris (1968-1973).

Bà Nguyễn Thị Bình là nữ Bộ trưởng Ngoại giao duy nhất của ngành ngoại giao Việt Nam trong hơn 80 năm qua.

Sau thời gian đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Ngoại giao, từ tháng 7/1976, bà Nguyễn Thị Bình trở thành Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, sau đó là Chủ nhiệm Ủy ban Đối ngoại Quốc hội, Phó trưởng Ban Đối ngoại Trung ương Đảng (1987-1992).

Khi bà Nguyễn Thị Bình đảm nhiệm chức Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, đất nước vừa thống nhất hơn một năm và nền giáo dục Nam - Bắc vẫn còn nhiều khác biệt. Hệ thống giáo dục miền Bắc kéo dài 10 năm phục vụ xây dựng xã hội chủ nghĩa, trong khi miền Nam theo hệ 12 năm, chịu ảnh hưởng của nền giáo dục thực dân; đặc biệt, tỷ lệ mù chữ ở các vùng mới giải phóng tại miền Nam lên tới 95%.

Trên cương vị Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, bà Nguyễn Thị Bình đã đề ra nhiều chủ trương, chính sách nhằm thống nhất hệ thống giáo dục như xóa mù chữ cho 1,4 triệu người trong vòng 2 năm, giữ nguyên hệ thống 12 năm phổ thông, thu nhận toàn bộ giáo viên từng phục vụ trước đây, đồng thời huy động giáo viên miền Bắc vào miền Nam.

Bà cũng chú trọng phát triển các trường sư phạm, củng cố và mở rộng các cơ sở đào tạo giáo viên từ mầm non đến trung học, quan tâm chăm lo đội ngũ giáo viên, cải thiện cơ sở vật chất trường học, xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục, đồng thời chú trọng giáo dục ở các vùng khó khăn...

Năm 1992, tại kỳ họp Quốc hội khóa IX, bà được bầu làm Phó chủ tịch nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và giữ cương vị này liên tục trong 10 năm (1992-2002). Bà là người phụ nữ Việt Nam thứ hai giữ chức vụ phó nguyên thủ sau bà Nguyễn Thị Định - Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước.

Sau khi nghỉ hưu vào năm 2002, bà đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Quỹ Bảo trợ trẻ em Việt Nam. Năm 2003, bà thành lập và giữ cương vị Chủ tịch Quỹ Hòa bình và phát triển Việt Nam. Ngoài ra, bà còn là Chủ tịch danh dự của Hội nạn nhân chất độc da cam Việt Nam kể từ khi tổ chức này được thành lập vào tháng 1/2004...

Tháng 8/2025, thay mặt Đảng, Nhà nước, Tổng Bí thư Tô Lâm đã trân trọng trao tặng danh hiệu Anh hùng Lao động cho nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình.

Trước đó, bà từng được tặng thưởng nhiều huân, huy chương cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Chiến công hạng nhất, Huân chương kháng chiến chống Mỹ hạng nhất, Huân chương Đại đoàn kết, Huân chương Tự do hạng nhất của Lào.

Bài viết tham khảo tư liệu:

- Ai là người phụ nữ đầu tiên giữ chức Phó Chủ tịch nước và Bộ trưởng hai bộ lớn? - Báo Vietnamnet

- Nữ Bộ trưởng Giáo dục đầu tiên của Việt Nam - bậc nữ lưu sáng giữa trời - Báo Lao Động