Người phụ nữ Việt Nam duy nhất làm hoàng đế: Lên ngôi khi mới 6 tuổi, trị vì chỉ hơn 1 năm, cuộc đời nhiều bi kịch nghiệt ngã

Trong lịch sử phong kiến Việt Nam, Lý Chiêu Hoàng là cái tên nhận được quan tâm lớn. Trong 60 năm cuộc đời, bà giữ nhiều danh vị khác nhau nhưng cuộc đời trải qua không ít thăng trầm, biến cố.

Nữ hoàng duy nhất của Việt Nam nhưng cuộc đời nhiều bi kịch

Lý Chiêu Hoàng sinh năm 1218, ban đầu tên là Lý Phật Kim, sau đổi thành Lý Thiên Hinh. Bà là con gái thứ 2 của vua Lý Huệ Tông và Linh Từ Quốc Mẫu Trần Thị Dung.

Bà ra đời khi nhà Lý ở giai đoạn suy thoái sâu sắc. Thời điểm ấy, vua mắc bệnh nặng, triều chính rối ren, quyền lực rơi vào tay người khác. Chính vì thế, ngay từ khi còn nằm nôi, số phận của Lý Thiên Hinh đã bị đặt vào vòng xoáy tranh đoạt quyền lực.

Vua Lý Huệ Tông không có con trai, triều Lý đứng trước nguy cơ đứt đoạn. Năm 1224, Chiêu Thánh Công Chúa (tức Lý Chiêu Hoàng) lên ngôi. Đây là quyết định chưa từng có tiền lệ trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Năm ấy, công chúa chỉ mới 6 tuổi, trở thành nữ hoàng đế nhỏ tuổi nhất trong lịch sử.

Đáng nói, ngai vàng bà ngồi không phải là đỉnh cao quyền lực mà chỉ là một chiếc ghế trống rỗng, hữu danh vô thực. Tuổi còn quá nhỏ, mọi quyết sách đều được người khác sắp đặt sẵn.

Dưới sự tính toán của Trần Thủ Độ, Lý Chiêu Hoàng làm quen với Trần Cảnh - con trai của Trần Thừa, khi ấy mới khoảng 8 tuổi. Cũng từ đây, chuyện tình cảm của Lý Chiêu Hoàng và Trần Cảnh được mưu tính, biến thành công cụ chính trị.

Ngày 21/10/1225, Lý Chiêu Hoàng ban chiếu nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh, chính thức chấm dứt triều đại nhà Lý sau 216 năm tồn tại. Như vậy, bà lên ngôi trị vì chỉ trong hơn 1 năm.

Cũng từ đây, Lý Chiêu Hoàng trở thành hoàng hậu của nhà Trần. Thời điểm ấy, Lý Chiêu Hoàng còn quá nhỏ, chưa đủ nhận thức để hiểu vai trò, quyết định của mình.

Bi kịch của Lý Chiêu Hoàng chưa dừng lại ở đó. Bà là hoàng hậu trong triều Trần kéo dài hơn 10 năm nhưng không để lại dấu ấn gì, không có vai trò chính trị thực sự.

Đến năm 1237, cuộc đời của bà tiếp tục gặp biến cố. Bà bị phế truất khỏi ngôi hoàng hậu vì không sinh được con nối dõi. Vì lo ngại không có người kế vị, Trần Thủ Độ ép vua Trần Thái Tông bỏ Chiêu Thánh để lấy Thuận Thiên Công chúa - chính là chị ruột của bà - người khi ấy đang mang thai.

Đây không chỉ là bi kịch của Lý Chiêu Hoàng mà còn là nỗi đau của Trần Thái Tông. Thời điểm ấy, vua từ chối, bỏ kinh thành lên Yên Tử trong cơn tuyệt vọng. Lý Chiêu Hoàng từ một nữ hoàng, rồi hoàng hậu, bị giáng xuống hàng công chúa, mất đi địa vị, danh phận và cả hạnh phúc riêng. Điều này đã làm tổn thương sâu sắc đến nhân phẩm của bà. Sau khi bị phế vị, Lý Chiêu Hoàng gần như biến mất khỏi chính sử trong suốt hơn 20 năm.

Vị vua không được thờ trong tôn miếu nhà Lý

Sau những biến cố nghiệt ngã, cuộc đời của Lý Chiêu Hoàng trở thành một bi kịch khắc nghiệt, in đậm dấu ấn của số phận éo le và những thăng trầm lịch sử. Có nhiều sử liệu viết về cuộc đời của bà. Theo đó, có thông tin rằng bà từng xuất gia, sống lặng lẽ, bị người đời lãng quên.

Đến năm 1258, sau cuộc kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất, bà được Trần Thái Tông gả cho Lê Phụ Trần - một vị tướng có công lớn cứu vua. Khi ấy, bà đã khoảng 40 tuổi. Sau đó, bà sinh được một trai và một gái, sống những ngày tháng bình yên, không bị cuốn vào vòng xoáy tranh quyền đoạt vị.

Năm 1278, Lý Chiêu Hoàng qua đời, thọ 61 tuổi.

Có thể nói, cuộc đời của Lý Chiêu Hoàng là một chuỗi bi kịch nối tiếp nhau. Từ nhỏ, bà đã không có quyền đưa ra ý kiến riêng, sống theo sự sắp đặt của người khác. Việc kết hôn của bà cùng Trần Cảnh cũng là một nước đi đầy mưu mô, toan tính.

Tiếp đó, bà bị ép nhường ngôi cho chồng, bị phế truất rồi giáng xuống thân phận thấp hơn. Bà bị cuốn vào vòng xoáy quyền lực khắc nghiệt của triều đình, nơi mọi tình cảm, hạnh phúc riêng tư đều bị đặt sau lợi ích chính trị. Những biến cố này khiến bà trở thành nhân vật lịch sử nhận về nhiều chỉ trích. Tuy nhiên, cuộc đời ấy không chỉ cho thấy số phận éo le của một con người, mà còn phản ánh những biến động dữ dội của lịch sử thời bấy giờ.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, sau khi qua đời, Lý Chiêu Hoàng không được thờ trong tôn miếu nhà Lý. Hiện nay, 8 vị vua của nhà Lý được thờ tại Đền Đô (Bắc Ninh), chỉ riêng Lý Chiêu Hoàng được thờ ở nơi khác.

Đền Rồng thờ Lý Chiêu Hoàng được khởi dựng từ cuối thế kỷ XIII tại vùng Đình Bảng, trên khu đất rộng khoảng 9.300m2. Công trình có quy mô gồm nhiều hạng mục kiến trúc liên hoàn, mỗi tòa lại chia thành nhiều gian. Hệ thống cột, xà chủ yếu làm bằng gỗ lim chắc chắn, mái lợp ngói mũi hài truyền thống. Phía trước là khoảng sân rộng, hai bên bố trí các dãy giải vũ, bên ngoài còn có nhà khách; toàn bộ khuôn viên được bao phủ bởi cây xanh tỏa bóng quanh năm.

Trải qua nhiều biến động lịch sử, ngôi đền đã nhiều lần được tu bổ và dựng lại. Hiện nay, cổng đền mang dòng chữ “Long Miếu Điện”. Bên trong có tòa Tiền Đường năm gian khang trang, đề ba chữ “Lưu Ly Điện”, phía sau là hậu cung đặt tượng thờ bà với hình ảnh đầu đội miện Kim Khôi, thân khoác long bào trang nghiêm.

Không chỉ ở Đình Bảng, bà còn được thờ tại Đền Yên Thành (số 28 Phan Huy Ích, Ba Đình, Hà Nội).

Bài viết tham khảo thông tin tại:

Đền Yên Thành: Nơi tưởng nhớ vị nữ vương cuối cùng của triều Lý - VOV

Tại sao vua bà Chiêu Hoàng không được thờ trong tôn miếu nhà Lý? - Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

Hoàng đế cuối cùng của nhà Lý trải qua cuộc đời bi kịch ra sao? - Dân Việt

Cuộc đời sóng gió, truân chuyên của Lý Chiêu Hoàng - Dân Việt