Nguy cơ bị điều tra thương mại vì phụ thuộc nguyên liệu từ Trung Quốc: Ngành dệt may tỷ USD đứng trước bài toán khó

Sáng ngày 8/4/2026, tại hội thảo trong khuôn khổ triển lãm dệt may SaigonTex & SaigonFabric 2026, đại diện Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex, mã: VGT) đã đưa ra nhiều nhận định đáng chú ý về triển vọng ngành.

Tổng Giám đốc Vinatex, ông Cao Hữu Hiếu cho biết, ngay trong quý I/2026, các doanh nghiệp dệt may đã chịu áp lực lớn từ chi phí logistics tăng mạnh và thời gian giao hàng kéo dài, trong khi nhu cầu tại nhiều thị trường xuất khẩu vẫn chưa phục hồi bền vững.

Trong bối cảnh này, ông Hữu cho rằng tái cấu trúc sản xuất và tối ưu chi phí trở thành yêu cầu cấp thiết, song song với việc chuyển dịch sang các sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn.

Ở góc nhìn vĩ mô, ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng HĐQT Vinatex, nhận định thương mại dệt may toàn cầu đang bước vào giai đoạn khó đoán định và cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Theo đó, thị trường không còn đơn thuần phản ánh nhu cầu tiêu dùng, mà chịu tác động từ nhiều yếu tố như địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại và năng lực cạnh tranh của từng quốc gia xuất khẩu.

Dữ liệu cho thấy, năm 2025, thương mại hàng hóa toàn cầu tăng 4,6% dù đối mặt với chính sách thuế quan từ Mỹ. Tuy nhiên, mức tăng này chủ yếu đến từ hiệu ứng “nhập hàng sớm” để né thuế, thay vì phản ánh sự phục hồi thực chất của cầu tiêu dùng. Bước sang năm 2026, tăng trưởng được dự báo giảm mạnh xuống còn khoảng 1,9%, thậm chí có thể thấp hơn trong bối cảnh bất ổn địa chính trị gia tăng từ tháng 3.

Xét trong dài hạn, bức tranh càng kém tích cực khi tổng cầu dệt may toàn cầu gần như không tăng trong giai đoạn 2015 - 2025 (nếu loại trừ yếu tố lạm phát).

Dù vậy, đại diện Vinatex cho rằng ngành dệt may Việt Nam vẫn có cơ hội tận dụng bối cảnh để tái định vị. Trên bản đồ cạnh tranh toàn cầu, ngành hiện đứng ở “vùng giữa” của chuỗi giá trị: không còn lợi thế chi phí như nhóm giá rẻ, nhưng cũng chưa làm chủ các khâu có giá trị gia tăng cao.

Lợi thế lớn nhất của Việt Nam vẫn nằm ở độ tin cậy và khả năng đáp ứng các đơn hàng phức tạp. Tuy nhiên, dư địa cạnh tranh đang thu hẹp khi chi phí lao động tăng lên, trong khi mức độ phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu vẫn lớn. Tỷ lệ nội địa hóa hiện mới đạt khoảng 45 - 50%.

“Hiện nay, ngành vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn vải từ Trung Quốc, tiềm ẩn rủi ro trong chuỗi cung ứng, đặc biệt liên quan đến yêu cầu tuân thủ và truy xuất nguồn gốc”, ông Cầm nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, rủi ro chính sách cũng có xu hướng gia tăng. Dù chưa có tiền lệ áp thuế đối với hàng trung chuyển, các cuộc điều tra gần đây cho thấy tiêu chí xác định xuất xứ đang ngày càng siết chặt. Điều này buộc doanh nghiệp phải nâng cao mức độ tự chủ và minh bạch, nếu không muốn bị bất lợi trong cạnh tranh quốc tế.