Nhà máy dầu khí 3 tỷ USD của Việt Nam trải qua đợt cải tiến chưa từng có, tạo ra sản phẩm đánh bại mọi tiêu chuẩn, khiến ngành quốc phòng chi 4.000 tỷ thu mua

Nhiều năm trước, hoạt động bảo đảm nhiên liệu đặc chủng phục vụ các phương tiện, trang thiết bị kỹ thuật quân sự tại Việt Nam chủ yếu phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu.

Đây là một thực tế mang tính lịch sử, bắt nguồn từ đặc thù kỹ thuật của các hệ thống vũ khí, phần lớn được thiết kế theo tiêu chuẩn của Liên Bang Nga. Vì vậy, chúng yêu cầu các loại nhiên liệu chuyên biệt với tiêu chuẩn kỹ thuật rất khắt khe.

Tuy nhiên, mô hình phụ thuộc này theo thời gian đã bộc lộ nhiều hạn chế rõ ràng. Khi thị trường năng lượng thế giới biến động mạnh, cùng với sự gia tăng của các yếu tố địa chính trị, nguy cơ gián đoạn nguồn cung không còn chỉ là giả định mà đã trở thành rủi ro hiện hữu.

Trong bối cảnh đó, nhiên liệu đặc chủng không còn đơn thuần là yếu tố hậu cần mà đã trở thành vấn đề mang tính chiến lược, gắn chặt với khả năng duy trì hoạt động của hệ thống phòng thủ quốc gia. Từ thực tiễn này, một hướng tư duy mới dần hình thành, đó là tiếp cận công nghệ lưỡng dụng.

Đối với trường hợp Nhà máy Lọc dầu Dung Quất (quy mô 3 tỷ USD), cách tiếp cận này được thể hiện rõ khi không xây dựng mới một cơ sở dành riêng cho nhiên liệu quân sự, mà tập trung khai thác, phát triển và nâng cấp tư duy vận hành ngay trên nền tảng nhà máy hiện hữu. Hiểu theo cách khác, công nghệ lưỡng dụng đóng vai trò như một cầu nối giữa công nghiệp dân sinh và công nghiệp quốc phòng, trở thành yêu cầu ngày càng cấp thiết trong bối cảnh hiện đại.

Nhà máy Lọc dầu Dung Quất là dự án lọc hóa dầu đầu tiên của Việt Nam, ban đầu được thiết kế hoàn toàn nhằm phục vụ sản xuất nhiên liệu dân dụng. Điều này đồng nghĩa với việc, xét về cấu hình công nghệ, nhà máy không được trang bị các dây chuyền chuyên biệt để sản xuất nhiên liệu đặc chủng phục vụ quốc phòng.

Theo chia sẻ của TS Lê Xuân Huyên – Phó Tổng Giám đốc phụ trách Ban Điều hành Petrovietnam, cấu hình thiết kế ban đầu của NMLD Dung Quất không cho phép sản xuất trực tiếp nhiên liệu đặc chủng phục vụ quốc phòng. Điều đó đồng nghĩa đội ngũ kỹ sư, chuyên gia của BSR phải vừa bảo đảm hoạt động sản xuất thương mại, giữ sự ổn định cho thị trường xăng dầu trong nước, vừa ngày đêm nghiên cứu để nhận diện khác biệt giữa nhiên liệu dân dụng và nhiên liệu đặc chủng.

Từ đó, tìm ra giải pháp hiệu chỉnh công nghệ phù hợp và an toàn tuyệt đối cho Nhà máy. Đây là bài toán rất khó, bởi mọi thay đổi của chế độ vận hành đều có thể tác động tới cân bằng vật chất và chất lượng nguồn cung xăng dầu dân dụng.

Thay vì đầu tư mới hệ thống hoặc thay đổi thiết bị, các nhà khoa học và kỹ sư đã chọn hướng tiếp cận tinh vi hơn: Khai thác sâu bản chất của hệ thống hiện hữu và tối ưu hóa nó đến mức cao nhất có thể.

Kết quả cho thấy, từ một hệ thống ban đầu không được thiết kế cho mục tiêu quân sự, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đã có thể sản xuất ổn định các loại nhiên liệu đặc chủng đạt tiêu chuẩn khắt khe, tiêu biểu là nhiên liệu phản lực Jet A-1K và dầu diesel DO L-62.

Theo đó, trong giai đoạn 2012-2014, nhà máy này đã nghiên cứu sản xuất thử nghiệm thành công các loại nhiên liệu đặc chủng, đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật của Bộ Quốc phòng và được cấp phép sử dụng cho các thiết bị quân sự.

Việc ứng dụng công nghệ lưỡng dụng vào vận hành đã đem lại những kết quả rõ rệt. Trước hết là hiệu quả về mặt quốc phòng, khi việc chủ động sản xuất nhiên liệu đặc chủng trong nước giúp đảm bảo nguồn cung ổn định cho các hệ thống vũ khí, khí tài, qua đó nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu và giảm thiểu rủi ro trong các tình huống khẩn cấp.

Trong giai đoạn 2022-2025, Nhà máy Lọc dầu Dung Quất đã cung ứng khoảng 235.000m³ nhiên liệu Jet A-1K và DO L-62 phục vụ nhu cầu quốc phòng, đồng thời tạo ra doanh thu hơn 4.000 tỷ đồng cho công ty chủ quản (BSR).

Bên cạnh đó, công trình còn giúp tiết kiệm khoảng 15-20% chi phí cho Bộ Quốc phòng so với phương án nhập khẩu, nhờ giảm chi phí vận chuyển, bảo hiểm và hạn chế các rủi ro liên quan đến thanh toán và tỷ giá. Đáng chú ý, toàn bộ những giá trị này được tạo ra mà không cần đầu tư xây dựng một hệ thống sản xuất hoàn toàn mới.