Nhà Toán học hàng đầu rời Mỹ, chọn về nước cống hiến: 14 tuổi đỗ Đại học, từng giành giải thưởng danh giá Trung Quốc

Đối với thiên tài Toán học Wan Daqing, cuộc sống không còn là sự cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ. Thay vào đó, ông lại đối mặt với “cuộc đua” khác: Các trường Đại học từ nhiều địa phương ở Trung Quốc đều muốn mời ông về làm việc.

Wan - người từng giành giải thưởng Toán học cao nhất dành cho các nhà khoa học Trung Quốc - đã nghỉ hưu tại Đại học California, Irvine (UCI) vào tháng 7 và sẽ bắt đầu công việc mới tại Trung Quốc từ tháng 12.

Giải ICCM (Huy chương Đại hội Toán học Trung Quốc Quốc tế) được trao 3 năm 1 lần cho các nhà toán học gốc Hoa dưới 45 tuổi có thành tựu xuất sắc trong toán học thuần túy và ứng dụng.

Giải thưởng này trước đây mang tên Huy chương Morningside và thường được xem là tương đương với Huy chương Fieldscủa Mỹ - giải thưởng được ví như “Nobel của ngành toán học”.

Wan nổi tiếng quốc tế từ năm 2001 khi giành Huy chương Bạc ICCM nhờ chứng minh được giả thuyết Dwork, được đề xuất lần đầu tiên vào năm 1973 và là một nền tảng quan trọng để hiểu hành vi của các số nguyên tố.

Một tài liệu công khai của Đại học Đông Nam (Nam Kinh) cho thấy lãnh đạo trung tâm toán học của trường từng được yêu cầu “bằng mọi giá” phải mời Wan gia nhập sau khi ông trình bày báo cáo học thuật tại đây vào năm 2023.

Theo báo cáo công việc của phó Hiệu trưởng trường, hơn 10 cuộc họp lớn nhỏ đã được tổ chức đầu năm 2023 để bàn cách thu hút nhà toán học nổi tiếng này.

Trường cho rằng nếu Wan gia nhập, ảnh hưởng học thuật của ông có thể thu hút nhiều nhà nghiên cứu trẻ xuất sắc, đồng thời nâng cao vị thế quốc tế của toán học cơ bản tại Đại học Đông Nam và các lĩnh vực liên ngành liên quan.

Tuy nhiên, khi quyết định trở về Trung Quốc, Wan không chọn Nam Kinh mà quay về quê hương Trùng Khánh ở Tây Nam nước này.

Ông nói: “Tôi chọn Đại học Trùng Khánh chủ yếu vì đây là quê nhà và tôi vẫn còn nhiều người thân ở đó. Ngoài ra, tôi cảm thấy mình có thể đóng góp nhiều hơn cho khu vực miền Tây Trung Quốc, nơi còn kém phát triển, để giúp các lĩnh vực nghiên cứu của tôi phát triển cân bằng hơn trong nước”.

Tài năng bộc lộ từ nhỏ

Wan sinh năm 1964 tại quận Bishan của Trùng Khánh, là con thứ 2 trong gia đình có 5 anh chị em. Ông từng chia sẻ rằng ký ức sâu sắc nhất thời thơ ấu là thiếu ăn vì gia đình đông con.

Tài năng học tập của Wan, đặc biệt trong toán và khoa học, bộc lộ từ rất sớm. Ông hoàn thành chương trình trung học cơ sở trong 3,5 năm thay vì 5 năm, và chỉ mất 2 năm để học xong 3 năm trung học phổ thông.

Năm 14 tuổi, Wan được nhận vào Viện Địa chất Thành Đô (nay là Đại học Công nghệ Thành Đô) với tư cách sinh viên ngành toán. Điểm số cao ở môn toán và vật lý đã giúp ông trúng tuyển dù điểm môn ngữ văn trong kỳ thi đại học quốc gia khá thấp.

Trong một cuộc phỏng vấn năm 2016, Wan kể rằng ban đầu ông định chọn ngành vật lý vì chưa rõ mình muốn học gì. Tuy nhiên, sau đó ông phát hiện điểm toán của mình cao hơn vì đề thi năm đó rất khó, và cuối cùng được nhận vào ngành toán.

Thời điểm đó là năm 1978, chỉ là năm thứ 2 kể từ khi kỳ thi đại học được khôi phục sau Cách mạng Văn hóa. Bạn học lớn tuổi nhất của Wan khi đó đã 32 tuổi. Các sinh viên lớn tuổi thường chăm sóc “cậu em út” trong lớp, và họ vẫn giữ quan hệ thân thiết cho đến ngày nay.

Sau 2 năm học, Wan được nhận vào chương trình cao học toán tại Đại học Tứ Xuyên năm 1982 khi mới 18 tuổi và bắt đầu nghiên cứu tiến sĩ sớm hơn kế hoạch.

Năm 1986, nhà toán học Neal Koblitz tại Đại học Washington mời Wan nộp hồ sơ vào chương trình tiến sĩ. Ông hoàn thành luận án dưới sự hướng dẫn của Koblitz vào năm 1991, trước khi tập trung giải bài toán mang tên Bernard Dwork - nhà toán học nổi tiếng của Đại học Princeton.

Năm 1998, Wan chứng minh thành công giả thuyết Dwork. Bài chứng minh được gửi tới tạp chí danh tiếng Annals of Mathematics, và sau hơn 1 năm rưỡi phản biện cùng một tuần giải thích chi tiết, công trình của ông được xác nhận và công bố vào năm 1999.

Trong thời gian làm việc tại UCI, Wan tiếp tục đạt nhiều thành tựu nổi bật khi giải quyết và chứng minh một số giả thuyết nổi tiếng khác trong lý thuyết số hiện đại, bao gồm giả thuyết Katz và giả thuyết Gouvea–Mazur.