Nhật Bản công bố loạt chính sách siết chặt nhập cư và quản lý cư dân nước ngoài

Chính phủ Nhật Bản mới đây đã công bố một gói chính sách toàn diện nhằm tăng cường kiểm soát nhập cư và quản lý cư dân nước ngoài, phản ánh sự chuyển dịch rõ rệt trong tư duy hoạch định chính sách trước những lo ngại ngày càng gia tăng của công chúng về trật tự xã hội, công bằng và an ninh quốc gia.

Gói biện pháp này bao gồm việc siết chặt điều kiện nhập tịch, tăng cường sàng lọc thị thực, nâng mạnh phí visa, đồng thời gia tăng đáng kể số vụ trục xuất do nhà nước tài trợ có người hộ tống. Song song với các biện pháp răn đe, chính phủ cũng nhấn mạnh cách tiếp cận “hai trụ cột” - kết hợp kiểm soát nghiêm ngặt với các chính sách hỗ trợ hòa nhập, đặc biệt trong lĩnh vực ngôn ngữ và giáo dục.

Theo Minoru Kihara, Chánh Văn phòng Nội các, gói chính sách được xây dựng nhằm “giải tỏa cảm giác bất an và bất công đang tồn tại trong xã hội”, đồng thời hướng tới một mô hình cộng đồng trong đó cả công dân Nhật Bản lẫn cư dân nước ngoài đều cảm thấy được bảo vệ trong khuôn khổ pháp luật rõ ràng và nhất quán.

Siết chặt khung pháp lý: Từ thị thực, thường trú đến nhập tịch

Gói chính sách dài 98 trang cho thấy chính phủ đang cân nhắc bắt buộc người nước ngoài tham gia các khóa học tiếng Nhật và giáo dục về hệ thống xã hội Nhật Bản khi xin cấp mới hoặc gia hạn visa. Đồng thời, các thủ tục xét duyệt thị thực sẽ được tăng cường giám sát, đặc biệt đối với các trường hợp có tiền sử vi phạm pháp luật, nợ thuế hoặc nợ chi phí y tế.

Đáng chú ý, chính phủ đang xem xét thu hồi tư cách thường trú đối với người nước ngoài vi phạm các nghĩa vụ nêu trên - một thay đổi mang tính cấu trúc, cho thấy sự chuyển hướng từ cách tiếp cận khoan dung sang quản lý dựa trên trách nhiệm.

Về nhập tịch, chính phủ đề xuất nâng thời gian cư trú tối thiểu từ 5 năm lên ít nhất 10 năm, với lập luận rằng nhập tịch - vốn đi kèm quyền bầu cử và đầy đủ quyền chính trị - không nên dễ dàng hơn so với việc xin thường trú. Các hướng dẫn chi tiết đang được soạn thảo, dự kiến các chế tài mới sẽ có hiệu lực từ tháng 4/2027.

Tăng mạnh phí visa và mở rộng năng lực thực thi

Nhằm đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn trong công tác quản lý nhập cư, chính phủ dự kiến tăng đáng kể phí thị thực từ năm tài chính 2026 để đầu tư nâng cấp hệ thống xét duyệt và giám sát.

Theo các thảo luận nội bộ của đảng Dân chủ Tự do cầm quyền, mức phí cấp visa có thể tăng từ 3.000 yên lên 15.000 yên, trong khi phí gia hạn visa dự kiến tăng từ 6.000 yên lên 40.000 yên. Dù các con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với Mỹ và châu Âu, bước điều chỉnh này thể hiện rõ chủ trương chuyển một phần chi phí quản lý sang người thụ hưởng.

Song song đó, chính phủ đặt mục tiêu tăng gấp đôi số vụ trục xuất do nhà nước tài trợ có sĩ quan hộ tống vào năm 2027, nhằm giảm tình trạng cư dân nước ngoài không chấp hành lệnh trục xuất. Năm 2024, Nhật Bản ghi nhận 249 trường hợp trục xuất theo hình thức này.

Ngôn ngữ và hòa nhập: Trụ cột “khuyến khích” trong chính sách

Nhận thức rõ rào cản ngôn ngữ là một trong những nguyên nhân chính dẫn tới xung đột xã hội và khó khăn hòa nhập, chính phủ cam kết mở rộng các chương trình tiếng Nhật cả trước và sau khi nhập cảnh, bao gồm giáo dục mầm non cho trẻ em nhập cư.

Dữ liệu cho thấy trong năm tài chính 2024, 38,2% các đô thị không có bất kỳ khóa học tiếng Nhật nào, với tổng cộng hơn 170.000 cư dân nước ngoài sinh sống tại các khu vực này. Tình trạng đặc biệt nghiêm trọng tại Okinawa, Tottori và Hokkaido, cho thấy sự mất cân đối lớn giữa phân bổ lao động nước ngoài và năng lực hỗ trợ của chính quyền địa phương.

Đối với lao động nước ngoài theo hệ thống mới dự kiến thay thế chương trình thực tập kỹ thuật vào năm 2027, chính phủ sẽ yêu cầu vượt qua kỳ thi JST - bài kiểm tra tiếng Nhật cơ bản của Quỹ Nhật Bản - ngay từ tháng 8 năm nay.

Bất động sản và an ninh quốc gia: Chủ đề nhạy cảm đang được đặt lại

Một nội dung đặc biệt nhạy cảm trong gói chính sách là việc người nước ngoài mua đất và bất động sản, nhất là tại các khu vực chiến lược. Chính phủ dự kiến ban hành một khung chính sách đất đai riêng cho người mua nước ngoài vào mùa hè, trước mắt sẽ tiến hành thu thập dữ liệu về quyền sở hữu căn hộ và việc khai thác nước ngầm của người nước ngoài.

Trước những lo ngại liên quan đến an ninh quốc phòng, chính phủ cũng đang xem xét khả năng quốc hữu hóa các hòn đảo xa xôi trong trường hợp cần thiết. Một vụ việc tại tỉnh Yamaguchi - nơi một công dân Trung Quốc mua 3.700 m² đất trên một hòn đảo gần căn cứ quân sự - đã làm gia tăng áp lực dư luận và thúc đẩy các kiến nghị siết chặt kiểm soát.

Tổng thể, gói chính sách mới phản ánh nỗ lực tái cân bằng giữa nhu cầu lao động, ổn định xã hội và an ninh quốc gia trong bối cảnh Nhật Bản ngày càng phụ thuộc vào cư dân nước ngoài để bù đắp suy giảm dân số. Đây không đơn thuần là biện pháp hành chính, mà là một bước điều chỉnh chiến lược nhằm thiết lập lại “hợp đồng xã hội” giữa nhà nước, công dân và người nhập cư trong giai đoạn biến động sâu sắc về nhân khẩu học và địa chính trị.

Theo The Japan Times