Nhật Bản lo ngại về Alipay và WeChat

Theo The Japan Times, các chính trị gia và một cơ quan quản lý tại Nhật Bản đã bày tỏ lo ngại rằng các ứng dụng thanh toán nước ngoài có thể bị sử dụng để lách khỏi hệ thống tài chính trong nước. Điều này khiến các giao dịch nằm ngoài tầm với của cơ quan thuế, ngoài phạm vi giám sát thông thường, đồng thời làm phát sinh nguy cơ rửa tiền.

Họ lưu ý rằng hiện chưa xác định được quy mô và mức độ của các dòng tiền này, và rằng những giao dịch được xử lý theo cách đó hoàn toàn có thể là hợp pháp. Trong khi đó, một số ứng dụng thanh toán quốc tế lớn đã hợp tác với các mạng lưới địa phương, qua đó đưa các giao dịch này trở lại trong khuôn khổ của hệ thống tài chính chính thức.

“Theo như tôi được biết, các nền tảng thanh toán di động kiểu Trung Quốc như Alipay hiện đang được sử dụng rộng rãi tại Nhật Bản, và trong một số trường hợp, các giao dịch không đi qua Nhật Bản trên thực tế đã trở thành điều diễn ra thường xuyên”, nghị sĩ Tsukasa Abe của Đảng Đổi mới Nhật Bản phát biểu trước quốc hội ngày 11/3.

“Ngay cả khi giao dịch diễn ra tại các cửa hàng ở Nhật Bản, dòng tiền vẫn có thể được quyết toán thông qua hạ tầng tài khoản ngân hàng tại Trung Quốc, đồng nghĩa với việc hoạt động kinh tế đang diễn ra bên ngoài hệ thống tài chính của Nhật Bản”.

Tiền có thể được chuyển từ một tài khoản thanh toán nước ngoài sang một tài khoản người bán ở nước ngoài để thanh toán cho một sản phẩm bán tại cửa hàng ở Nhật Bản, về thực chất là bỏ qua hoàn toàn hệ thống ngân hàng và cơ quan quản lý của Nhật. Giao dịch đó không hiện diện trong hệ thống tại Nhật Bản và về cơ bản rất khó để giới chức Nhật truy vết.

Ngoài ông Abe, Cơ quan Dịch vụ Tài chính Nhật Bản (FSA) và Bộ trưởng Tài chính Satsuki Katayama cũng đã nhắc đến Alipay trong bối cảnh này; trong khi bà Katayama cũng đề cập đến WeChat - ứng dụng có chức năng thanh toán - khi thảo luận về các dòng thanh toán.

Alipay, có trụ sở tại Hàng Châu, Trung Quốc, được thành lập năm 2004 bởi Tập đoàn Alibaba và nhà sáng lập Alibaba là Jack Ma. Hiện nay, Alipay thuộc sở hữu của Ant Group, doanh nghiệp do một số nhà đầu tư kiểm soát, trong đó có Alibaba và Jack Ma.

Rủi ro về thuế và rửa tiền là trọng tâm quan ngại

Ông Abe cho rằng tình hình này gây lo ngại trên hai phương diện: một là làm phức tạp nỗ lực của cơ quan thuế trong việc xác định chính xác thu nhập và doanh số; hai là làm gia tăng nguy cơ hình thành các nhóm hoạt động ngoài khuôn khổ quản lý của Nhật Bản - tức những “nền kinh tế phụ” bên trong Nhật, có khả năng mở đường cho hoạt động rửa tiền.

“Nếu các hoạt động kinh tế thường nhật có thể được hoàn tất hoàn toàn mà không cần đi qua hạ tầng tài chính của Nhật Bản, điều đó có thể khuyến khích sự xuất hiện ngay Nhật Bản của những cộng đồng có rất ít hoặc hoàn toàn không có sự kết nối với các quy tắc và thiết chế của quốc gia này”, ông nói

Phần lớn các giao dịch tại Nhật Bản do khách du lịch nước ngoài thực hiện bằng các phương thức thanh toán của nước họ nhiều khả năng vẫn được chuyển qua hạ tầng tài chính trong nước và các mạng lưới thanh toán nội địa. Những giao dịch này hoàn toàn tuân thủ các tiêu chuẩn báo cáo và cơ quan chức năng có thể theo dõi được.

Năm ngoái, WeChat Pay đã đạt được thỏa thuận với PayPay, cho phép người dùng thanh toán tại các đơn vị chấp nhận ở Nhật Bản thông qua mạng lưới của PayPay.

Trong các trường hợp như vậy, dù khách hàng thanh toán bằng một ứng dụng nước ngoài, người bán cuối cùng vẫn nhận được tiền thông qua một kênh trong nước. Theo FSA, vì dòng tiền về cơ bản vẫn nằm trong phạm vi quốc gia, các cơ quan quản lý có thể thu thập thông tin tại nhiều điểm khác nhau trong quá trình đó.

Rủi ro nhờ vậy được giảm bớt, và các giao dịch đáng ngờ cũng dễ bị theo dõi và xử lý hơn. Những giao dịch khiến giới chức lo ngại là các giao dịch không đi theo lộ trình này và hầu như không để lại dấu vết giấy tờ nào trong nước.

“Trên thực tế, chúng có thể hoạt động chẳng khác nào các giao dịch tiền mặt”, bà Katayama nói ngày 31/3.

“Vấn đề là các phương tiện để nắm bắt những giao dịch như vậy hiện rất yếu, và các biện pháp kiểm tra chống rửa tiền cũng không thể phát huy hiệu quả. Với tư cách là Bộ trưởng Tài chính đồng thời là Bộ trưởng phụ trách dịch vụ tài chính, tôi cho rằng cả hai điểm này đều là vấn đề đáng lo ngại”, bà nói thêm.

Quy mô thực tế có thể nhỏ, nhưng các dòng vốn lớn vẫn đáng lo

FSA cho biết họ chưa có ước tính chắc chắn về khối lượng các giao dịch qua ứng dụng nước ngoài được xử lý thông qua các mạng lưới trong nước, cũng như khối lượng các giao dịch qua ứng dụng nước ngoài được quyết toán bên ngoài hệ thống tài chính nội địa, dù cơ quan này tin rằng phần lớn các giao dịch hiện vẫn đang được các định chế Nhật Bản xử lý.

Ke Long, nhà kinh tế học tại Tokyo Foundation, cho rằng ngay cả khi các giao dịch của doanh nghiệp nhỏ nằm ngoài hệ thống tài chính Nhật Bản, quy mô của chúng nhiều khả năng cũng hạn chế và có thể không đáng để áp dụng các biện pháp cưỡng chế mạnh tay về thuế.

“Cơ quan thuế hiểu rằng không phải mọi thứ đều được ghi nhận đầy đủ. Đối với doanh nghiệp nhỏ, việc đánh thuế thường dựa trên thu nhập ước tính hơn là trên cơ sở mọi giao dịch đều được theo dõi hoàn hảo, vì chi phí để theo dõi từng khoản thanh toán là quá lớn”, ông nói.

“Ngay cả nếu có một vài giao dịch như vậy, tỷ trọng tổng thể của chúng cũng rất nhỏ - gần như không đáng kể. Chi phí để cố gắng theo dõi và đánh thuế từng giao dịch như thế sẽ cực kỳ cao và không tương xứng với lợi ích thu được”.

Các giao dịch có giá trị lớn hơn cũng có thể được thực hiện thông qua các mạng lưới nước ngoài không liên kết với hệ thống trong nước, và đây là lúc các vấn đề như rửa tiền và những rủi ro liên quan trở nên đáng lo ngại hơn.

“Trên thực tế, tôi cho rằng mối quan ngại sâu xa hơn của Nhật Bản lại nằm ở chỗ khác - chẳng hạn như ngăn dòng vốn lớn từ Trung Quốc chảy vào Nhật để mua bất động sản hoặc doanh nghiệp”, ông Ke nói.

“Trong nhiều trường hợp, nguồn gốc của các dòng tiền đó không được làm rõ đầy đủ”.