Nhìn từ 25 lần VN-Index giảm hơn 4%: Chiến lược cho nhà đầu tư sau những phiên hoảng loạn

Phiên giao dịch 9/3/2026 ghi nhận một trong những nhịp giảm mạnh nhất của VN-Index trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, theo ông Trần Thăng Long – Giám đốc Phân tích Chứng khoán BIDV (BSC), những phiên giảm sâu như vậy không phải là điều hiếm gặp trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Theo thống kê của BSC trong giai đoạn 2014–2026, VN-Index đã có 25 lần giảm trên 4% trong một phiên. Điều này đồng nghĩa với việc trung bình mỗi năm thị trường có khoảng hai phiên biến động mạnh tương tự và nhà đầu tư cần chuẩn bị tâm lý cho những cú sốc ngắn hạn như vậy.

Dữ liệu lịch sử cho thấy sau những phiên giảm sâu, diễn biến thị trường thường tích cực hơn trong các giai đoạn tiếp theo.

Cụ thể, trong phiên giao dịch kế tiếp (T+1), VN-Index tăng trở lại trong khoảng 2/3 số trường hợp, với mức tăng trung bình khoảng 0,4%. Sau 5 phiên giao dịch (T+5), chỉ số thường hồi phục nhẹ, tăng trung bình 0,7%, tương đương khoảng 1/5 số điểm đã mất trong phiên giảm mạnh trước đó.

Ở khung thời gian dài hơn, xác suất thị trường tăng trở lại càng cao. Trong giai đoạn từ 20 đến 60 phiên sau cú giảm, khả năng VN-Index hồi phục dao động từ 65% đến 78%. Thống kê cho thấy chỉ sau khoảng một tháng, thị trường thường lấy lại phần lớn số điểm đã mất và có thể tăng trung bình khoảng 9% sau ba tháng.

Theo ông Long, những phiên giảm mạnh thường khiến tâm lý nhà đầu tư trở nên bi quan, nhưng chính ở thời điểm đó việc giữ sự bình tĩnh và đánh giá lại thị trường là điều cần thiết.

Một đặc điểm thường thấy sau các phiên giảm sâu là thanh khoản thị trường sụt giảm mạnh, khi nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn. Theo thống kê, thanh khoản thường cần khoảng ba tháng để phục hồi trở lại mức bình thường sau các cú sốc lớn của thị trường.

Trong quá khứ, nhiều đợt giảm mạnh của VN-Index xuất phát từ các cú sốc vĩ mô như đại dịch Covid-19, căng thẳng thương mại, chu kỳ tăng lãi suất của Fed, biến động giá dầu hoặc các sự kiện tài chính lớn. Giai đoạn 2020–2023 là thời kỳ xuất hiện nhiều cú giảm mạnh nhất.

Nhà đầu tư nên giải ngân thời điểm nào?

Theo chuyên gia, đợt biến động lần này có liên quan tới những rủi ro địa chính trị và sự tăng vọt của giá dầu. Theo các chỉ báo thị trường, giá dầu WTI đã có thời điểm lên tới 118 USD/thùng, trước khi hạ nhiệt về quanh 104 USD/thùng.

Trong khi đó, chỉ số DXY tăng từ 96 lên 99, phản ánh áp lực mạnh của đồng USD. Một số tài sản rủi ro khác như Bitcoin cũng giảm sâu từ khoảng 97.000 USD xuống 62.000 USD trước khi hồi phục nhẹ.

Theo ông Long, nếu các yếu tố liên quan tới xung đột địa chính trị hoặc nguồn cung dầu được giải tỏa, thị trường chứng khoán có thể phục hồi khá nhanh, bởi cú giảm lần này phần lớn xuất phát từ cú sốc giá dầu.

Trong bối cảnh biến động mạnh, chuyên gia BSC khuyến nghị nhà đầu tư cần ưu tiên quản trị rủi ro, đặc biệt với những tài khoản sử dụng đòn bẩy cao. Với các nhà đầu tư đang chịu áp lực vốn ngắn hạn hoặc tỷ lệ vay lớn, việc giảm tỷ lệ margin để tránh nguy cơ call margin nên được đặt lên hàng đầu trước khi nghĩ tới các chiến lược bắt đáy.

Theo kinh nghiệm từ các giai đoạn biến động lớn trước đây, thị trường thường xuất hiện những phiên lực cầu lớn quét mạnh ở vùng giá thấp và đó có thể là tín hiệu cho thấy cơ hội đầu tư đang hình thành, với điều kiện nhà đầu tư vẫn còn nguồn tiền và đủ kiên nhẫn.