Những công việc từng hái ra tiền giờ đã 'tuyệt chủng', có nghề chưa ai nghe tên bao giờ

Sự phát triển của công nghệ đang khiến thị trường lao động toàn cầu thay đổi nhanh chóng. Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) khiến nhiều chuyên gia dự đoán hàng loạt công việc hiện tại có thể biến mất trong tương lai.

Tuy nhiên, lịch sử cho thấy đây không phải lần đầu nhân loại chứng kiến sự “tuyệt chủng” của các ngành nghề. Trong thời kỳ Cách mạng Công nghiệp, nhiều công việc quen thuộc với thế hệ trước đã dần biến mất khi công nghệ và lối sống thay đổi.

Dựa trên danh mục nghề nghiệp năm 1850 của Cục Thống kê Lao động Mỹ cùng nhiều tư liệu lịch sử quốc tế, Business Insider từng tổng hợp danh sách các nghề nay chỉ còn trong sách vở.

“Đồng hồ báo thức” bằng người

Trước khi đồng hồ báo thức trở nên phổ biến, công nhân tại Anh và Ireland thường thuê “người báo thức” (knocker-up). Họ sẽ gõ cửa, dùng gậy dài chọc vào cửa sổ, thậm chí bắn hạt đậu để đánh thức khách đúng giờ.

Công việc này xuất hiện từ đầu thế kỷ 19, thường do người lớn tuổi đảm nhiệm. Ở một số khu công nghiệp tại Anh, nghề này vẫn tồn tại tới tận thập niên 1970.

Thợ cắt băng

Trước thời đại tủ lạnh, băng tự nhiên được khai thác trực tiếp từ hồ và vận chuyển đi tiêu thụ.

Một đội thợ có thể thu hoạch tới 1.500 tấn băng mỗi ngày rồi vận chuyển bằng tàu hỏa qua nhiều bang. Đầu thế kỷ 20, riêng tại Mỹ từng có khoảng 90.000 thợ cắt băng làm việc trong ngành này.

Người thu hoạch đỉa

Vào thời y học còn tin vào phương pháp trích máu, đỉa là “dụng cụ y tế” phổ biến.

Người thu hoạch thường lội xuống đầm lầy hoặc cho ngựa xuống nước để đỉa bám vào, sau đó đem bán cho các bác sĩ. Chỉ riêng năm 1833, người Pháp đã sử dụng tới 100 triệu con đỉa.

“Người đào xác”

Trong thế kỷ 18-19 tại Anh, các trường y cần thi thể phục vụ giảng dạy nhưng nguồn cung hợp pháp rất hạn chế.

Điều này dẫn đến sự xuất hiện của những “resurrectionists” – người chuyên đào trộm mộ để bán xác cho trường đại học. Nghề này bị xã hội lên án gay gắt và buộc chính phủ phải cho phép sử dụng thi thể từ trại tế bần nhằm hạn chế nạn trộm xác.

Bé trai nạp thuốc súng

Trong các tàu chiến thế kỷ 18-19, những cậu bé khoảng 12-14 tuổi đảm nhận việc chạy nhanh giữa kho thuốc súng và pháo để tiếp đạn cho pháo thủ.

Công việc cực kỳ nguy hiểm, bởi chỉ cần một quả pháo bắn trúng tàu, toàn bộ kho thuốc có thể phát nổ.

“Máy tính sống”

Trước khi máy tính điện tử xuất hiện, các dự án khoa học lớn từng cần tới “human computer” – những người tính toán bằng tay.

Họ chủ yếu là phụ nữ, thực hiện các phép tính phức tạp cho các chương trình nghiên cứu, trong đó có những dự án tiên phong của NASA. Nghề này dần biến mất khi máy tính được đưa vào văn phòng từ thập niên 1970.

Người đọc tính cách qua hộp sọ

Trong thế kỷ 19, phrenology – thuật tướng sọ – từng được coi là một “khoa học”. Những người làm nghề này tin rằng hình dạng hộp sọ có thể tiết lộ trí tuệ và tính cách của một người.

Sau này, học thuyết bị chứng minh là sai lầm và nghề này cũng biến mất, dù từng có ảnh hưởng nhất định tới sự hình thành của tâm lý học hiện đại.

Thợ sản xuất chì trắng

Chì trắng từng được sản xuất hàng loạt để làm sơn. Công nhân phải tiếp xúc trực tiếp với hóa chất độc hại mà gần như không có thiết bị bảo hộ. Khi tác hại của chì được nhận diện, ngành sản xuất này bị loại bỏ.

Thợ bắt chuột

Trong quá khứ, thợ bắt chuột đóng vai trò quan trọng trong cuộc chiến chống dịch hạch tại châu Âu. Một số thành phố như New York ngày nay vẫn có đội săn chuột hiện đại, nhưng nghề bắt chuột theo cách truyền thống gần như không còn.

Người thắp đèn đường

Trước khi đèn điện xuất hiện, các thành phố sử dụng đèn khí gas. Người thắp đèn phải đi từng cột đèn để thắp sáng vào buổi tối và tắt vào sáng hôm sau.

Khi điện khí hóa lan rộng vào cuối thế kỷ 19, nghề này gần như biến mất, chỉ còn tồn tại ở một số nơi vì giá trị truyền thống.

“Cận thần của nhà vệ sinh hoàng gia”

Một trong những vị trí kỳ lạ nhất trong lịch sử là “Groom of the Stool” tại triều đình Anh.

Công việc của họ là phục vụ, trò chuyện và thậm chí ghi chép cho nhà vua trong lúc ông đi vệ sinh. Theo thời gian, chức vụ này trở thành vị trí cố vấn thân cận đầy quyền lực trước khi bị bãi bỏ.