Những điều kiêng kỵ trong ngày Mùng 1 để cả năm mới hanh thông, như ý

Ngày đầu năm mới từ lâu đã được xem là thời khắc thiêng liêng trong đời sống văn hóa người Việt. Theo quan niệm dân gian, đây là thời điểm giao hòa giữa đất trời, mở ra vận trình cho cả một năm phía trước. Chính vì vậy, nhiều gia đình vẫn gìn giữ những điều kiêng kỵ trong ngày Mùng 1 với mong muốn đón một năm hanh thông, thuận lợi.

Trong cuốn Phong tục thờ cúng của người Việt (NXB Văn hóa Thông tin), các nhà nghiên cứu cho biết một trong những điều kiêng phổ biến nhất là không quét nhà, đổ rác vào ngày đầu năm. Người xưa tin rằng quét nhà đồng nghĩa với việc quét đi tài lộc, còn đổ rác là làm thất thoát may mắn. Vì thế, nhiều gia đình thường dọn dẹp sạch sẽ trước Giao thừa, sau đó gom rác vào một góc và đợi qua Mùng 2 mới xử lý.

Bên cạnh đó, việc làm rơi vỡ bát đĩa, gương soi hay đồ dùng trong ngày đầu năm cũng được xem là điềm không lành. Theo sách Văn hóa phong tục của Toan Ánh, đổ vỡ tượng trưng cho sự chia cắt, rạn nứt trong các mối quan hệ gia đình hoặc trục trặc trong công việc. Do vậy, mọi sinh hoạt ngày Tết thường được thực hiện cẩn trọng, nhẹ nhàng hơn thường lệ.

Một kiêng kỵ khác gắn với biểu tượng truyền thống là không cho lửa, cho nước vào đầu năm. Lửa tượng trưng cho sự ấm áp, đỏ may mắn; nước tượng trưng cho tài lộc, bởi dân gian quan niệm “tiền vào như nước”. Việc cho người khác lửa hoặc nước trong ngày Mùng 1 được cho là trao đi vận may của chính gia đình mình.

Trong ứng xử, ngày Tết đề cao sự hòa nhã, vui vẻ. Người Việt tránh nói những lời xui xẻo, than vãn hay cãi vã. Theo quan niệm xưa, không khí gia đình trong ngày đầu năm sẽ ảnh hưởng đến sự hòa thuận của cả năm. Vì vậy, thay cho lời trách móc là những câu chúc tốt lành, thay cho giận dỗi là nụ cười và sự nhường nhịn.

Ngoài ra, tục lệ cũng kiêng việc vay mượn hoặc đòi nợ vào đầu xuân. Trong Việt Nam phong tục, học giả Phan Kế Bính cho rằng đi vay đầu năm báo hiệu sự túng thiếu, còn đòi nợ dễ gây xung đột, khiến cả năm không suôn sẻ.

Dưới góc nhìn văn hóa, Giáo sư Trần Ngọc Thêm trong cuốn Cơ sở văn hóa Việt Nam nhận định rằng các tục lệ đầu năm không chỉ mang màu sắc tâm linh mà còn có giá trị điều chỉnh hành vi. Khi con người hướng tới lời hay ý đẹp, cư xử ôn hòa và cẩn trọng hơn, họ cũng tạo dựng cho mình tâm thế tích cực để khởi đầu năm mới.

Dù cuộc sống hiện đại đã thay đổi nhiều phong tục, những điều kiêng kỵ ngày Mùng 1 vẫn được nhiều gia đình gìn giữ như một nét văn hóa truyền thống. Trên hết, đó là cách người Việt gửi gắm niềm tin về một năm bình an, may mắn và đủ đầy.

Thông tin chỉ mang tính chiêm nghiệm, tham khảo