Những tấm thảm dệt tay của Iran đắt bằng căn biệt thự, giới siêu giàu vẫn xếp hàng chờ mua

Tấm thảm hơn 33 triệu USD gây chấn động thị trường

Năm 2013, thị trường đấu giá quốc tế chứng kiến một kỷ lục khi tấm Clark Sickle-Leaf Carpet – một tấm thảm Ba Tư từ thế kỷ XVII – được bán với giá 33,7 triệu USD (gần 850 tỷ đồng) tại nhà đấu giá Sotheby’s ở New York.

Theo Sotheby’s, đây là mức giá cao nhất từng được trả cho một tấm thảm cổ, vượt xa kỷ lục trước đó khoảng 9,6 triệu USD. Người mua cuối cùng là một nhà sưu tầm giấu tên tham gia đấu giá qua điện thoại.

Tác phẩm này được cho là dệt tại Kerman (Iran) vào đầu thế kỷ XVII. Thảm nổi bật với nền đỏ đậm và các họa tiết lá liềm cùng dây leo phức tạp – một phong cách đặc trưng của dòng thảm “vase carpet” nổi tiếng trong lịch sử dệt thảm Ba Tư.

Theo các chuyên gia của Sotheby’s, việc một tấm thảm cổ đạt giá hàng chục triệu USD phản ánh vị thế đặc biệt của chúng trong thị trường nghệ thuật, nơi thảm Ba Tư cổ ngày càng được xem như những tác phẩm nghệ thuật quý hiếm.

Nghề thủ công hàng nghìn năm tuổi của Iran

Thảm Ba Tư, hay còn gọi là thảm Iran, được xem là một trong những ngành thủ công lâu đời nhất thế giới. Nghề dệt thảm tại quốc gia Trung Đông này đã tồn tại hàng nghìn năm và trở thành một biểu tượng văn hóa quan trọng.

Điểm đặc biệt của thảm Ba Tư là tất cả được dệt thủ công. Các nghệ nhân phải buộc từng nút sợi nhỏ trên khung dệt, tạo nên những hoa văn phức tạp với độ chính xác cao. Chính quá trình tỉ mỉ này khiến việc hoàn thiện một tấm thảm mất rất nhiều thời gian.

Theo các doanh nhân trong ngành thảm Iran, một tấm thảm lụa cao cấp từ Qom rộng khoảng 6 m² có thể mất ít nhất 1,5 năm để hoàn thành. Giá của những sản phẩm như vậy thường dao động từ 10.000 đến 30.000 USD (260 - 780 triệu đồng), tùy chất lượng và độ tinh xảo.

Ngoài Qom, nhiều thành phố khác của Iran cũng nổi tiếng với nghề dệt thảm, trong đó Tabriz được biết đến với những hoa văn phức tạp đòi hỏi người thợ phải mất nhiều năm học nghề mới có thể thành thạo.

Vì sao giới sưu tầm sẵn sàng chi hàng triệu USD?

Một trong những lý do khiến thảm Ba Tư có giá trị cao là sự khan hiếm. Nhiều tấm thảm cổ quý hiếm đã nằm trong bảo tàng hoặc bộ sưu tập tư nhân từ lâu, khiến mỗi lần xuất hiện tại các cuộc đấu giá quốc tế đều thu hút sự chú ý lớn.

Bên cạnh đó, thảm Ba Tư không chỉ là vật trang trí nội thất mà còn được xem là tác phẩm nghệ thuật thủ công. Mỗi tấm thảm mang dấu ấn riêng của người thợ dệt, từ màu sắc, họa tiết đến kỹ thuật nút sợi.

Trong mắt các nhà sưu tầm, những tấm thảm cổ có thể gia tăng giá trị theo thời gian tương tự tranh hay tượng nghệ thuật. Chính vì vậy, không ít người sẵn sàng chi hàng triệu USD để sở hữu một tấm thảm hiếm.

Dù nổi tiếng trên toàn cầu, ngành thảm Iran những năm gần đây lại đối mặt với nhiều khó khăn. Các lệnh trừng phạt kinh tế và biến động thị trường đã ảnh hưởng đáng kể đến xuất khẩu.

Theo các tổ chức thương mại tại Iran, kim ngạch xuất khẩu thảm của nước này đã giảm mạnh trong nhiều năm qua. Doanh thu từng đạt hơn 2 tỷ USD cách đây khoảng ba thập kỷ, nhưng hiện chỉ còn dưới 40 triệu USD vào năm 2026.

Chi phí sản xuất tăng trong khi thị trường thu hẹp khiến nhiều nghệ nhân phải rời bỏ nghề. Điều này làm dấy lên lo ngại rằng một trong những ngành thủ công mang tính biểu tượng của Iran có thể dần mai một.