Nợ công Mỹ vượt GDP, tiến sát kỷ lục hậu Thế chiến II

Tính đến 31/3, tổng nợ liên bang đạt 31.265 tỷ USD, trong khi GDP năm gần nhất ở mức 31.216 tỷ USD, đưa tỷ lệ nợ/GDP lên 100,2%, tăng từ 99,5% vào cuối năm tài khóa trước 30/9. Đà tăng này được dự báo chưa dừng lại khi chính phủ tiếp tục duy trì mức thâm hụt ngân sách lớn.

Hiện tại, cứ mỗi 1 USD thu về, chính phủ chi tới 1,33 USD. Thâm hụt năm nay ước khoảng 1.900 tỷ USD, gần như không thay đổi so với năm 2025, trong bối cảnh các chính sách cắt giảm thuế phát huy hiệu lực sớm hơn so với các biện pháp tiết giảm chi tiêu.

Quy mô thâm hụt cuối cùng còn phụ thuộc vào chi phí cho xung đột tại Iran, các khoản hoàn thuế liên quan đến thuế quan và sức khỏe của nền kinh tế.

Một ngưỡng mang tính biểu tượng, không phải “điểm gãy”

Về mặt kỹ thuật, mốc 100% không phải là ranh giới khiến nền kinh tế lập tức rơi vào khủng hoảng. Tỷ lệ này có thể dao động theo quý, tùy thuộc vào biến động GDP và nguồn thu thuế. Tuy nhiên, việc chạm ngưỡng ba chữ số phản ánh áp lực tài khóa tích tụ suốt nhiều thập kỷ.

Dù cả hai đảng đều nhiều lần cảnh báo về rủi ro nợ công, thực tế chính sách vẫn nghiêng về cắt giảm thuế và gia tăng chi tiêu nhằm đạt lợi ích chính trị ngắn hạn.

Ông Marc Goldwein nhận định đây là “vùng chưa từng có tiền lệ”, nhấn mạnh sự khác biệt giữa 99% và 100% là không lớn về mặt kỹ thuật, nhưng lại đáng lo ngại về vị thế tài khóa.

Áp lực lãi suất và hiệu ứng “lấn át”

Tỷ lệ nợ/GDP là thước đo quan trọng để đánh giá mức độ gánh nặng của nợ đối với nền kinh tế. Khi tỷ lệ này tăng cao, nguồn lực tài chính bị hút vào việc trả nợ thay vì đầu tư cho tăng trưởng.

Hiện nay, cứ 7 USD chi tiêu liên bang thì có 1 USD dùng để trả lãi. Theo Văn phòng Ngân sách Quốc hội, chỉ cần lãi suất tăng thêm 0,1 điểm %, chi phí lãi vay có thể tăng thêm 379 tỷ USD trong 10 năm.

Dù Mỹ vẫn có lợi thế nhờ đồng USD là đồng tiền dự trữ toàn cầu và trái phiếu Kho bạc được coi là tài sản an toàn, lợi thế này không phải vô hạn. Nợ cao kéo dài có thể đẩy lãi suất vay thế chấp, vay tiêu dùng và thẻ tín dụng tăng lên, đồng thời “lấn át” đầu tư tư nhân khi dòng vốn bị hút vào tài trợ cho thâm hụt ngân sách.

Không còn là cú sốc nhất thời

Mỹ từng chạm đỉnh nợ/GDP 106,1% vào năm 1946, nhưng sau đó nhanh chóng giảm nhờ tăng trưởng kinh tế mạnh và cắt giảm chi tiêu quân sự hậu chiến. Ngược lại, đà tăng hiện nay mang tính cấu trúc.

Kể từ khủng hoảng tài chính 2008, tỷ lệ nợ đã leo từ dưới 40% lên mức hiện tại, do hàng loạt yếu tố: các gói cứu trợ, đại dịch, nhiều đợt cắt giảm thuế và mở rộng chi tiêu phúc lợi mà không có nguồn thu tương ứng. Văn phòng Ngân sách Quốc hội dự báo tỷ lệ này có thể lên 100,6% vào cuối tháng 9 và vượt đỉnh lịch sử vào năm 2030.

Ngay cả các nhà hoạch định chính sách ủng hộ kỷ luật tài khóa cũng không kỳ vọng đưa tỷ lệ này quay về mức thấp như thời hậu chiến. Mục tiêu thực tế hơn là kìm hãm đà tăng, nhưng điều này ngày càng khó trong bối cảnh dân số già hóa khiến chi phí an sinh xã hội leo thang.

Triển vọng dài hạn và điểm nghẽn chính trị

CBO dự báo nợ công có thể đạt 120% GDP vào năm 2036 và 175% vào năm 2056. Ngược lại, một số kịch bản từ chính quyền Donald Trump cho rằng tỷ lệ này có thể giảm xuống 88% vào năm 2034 nhờ tăng thu từ thuế quan và cắt giảm chi tiêu mạnh, dù nhiều chuyên gia đánh giá các giả định này là quá lạc quan.

Trong trường hợp không có tăng trưởng đột phá, việc giữ nợ quanh mức 100% sẽ đòi hỏi các biện pháp thắt lưng buộc bụng hoặc tăng thuế mạnh tay, vốn khó được chấp nhận về mặt chính trị.

Theo nhà kinh tế William Gale tại Viện Brookings, rủi ro lớn nhất không nằm ở con số, mà ở sự bế tắc trong hoạch định chính sách: nếu các bên không thể đạt đồng thuận, bất ổn chính trị mới là yếu tố khiến thị trường thực sự lo ngại.

Theo WSJ