Nơi bí ẩn chứa 99% lượng vàng trên Trái Đất, nhân loại chưa thể chạm tới

Vàng từ lâu không chỉ là biểu tượng của sự giàu có mà còn được xem là nơi trú ẩn an toàn của hệ thống tài chính toàn cầu. Đầu năm 2026, giá vàng thế giới từng leo lên mức kỷ lục 5.600 USD/ounce, thổi bùng cơn sốt kim loại quý trên khắp các thị trường. Thế nhưng, toàn bộ lượng vàng mà nhân loại đã khai thác trong suốt lịch sử, ước khoảng 216.000 tấn, thực chất chỉ là một phần cực nhỏ so với kho báu khổng lồ đang nằm sâu bên dưới bề mặt Trái Đất.

Các nghiên cứu địa chất cho thấy, phần lớn vàng của hành tinh không phân bố trong những mỏ quặng quen thuộc tại Nam Phi hay Australia, mà tập trung ở lõi kim loại của Trái Đất, nơi cách bề mặt gần 3.000 km và hiện vẫn nằm ngoài khả năng tiếp cận của con người.

Vì sao vàng “biến mất” khỏi lớp vỏ Trái Đất?

Để hiểu vì sao vàng lại “vắng bóng” trên lớp vỏ Trái Đất, các nhà khoa học phải quay ngược thời gian khoảng 4,5 tỷ năm, khi Trái Đất vừa hình thành và tồn tại như một khối magma nóng chảy. Trong giai đoạn sơ khai này, hành tinh trải qua một biến cố quyết định được gọi là “thảm họa sắt”.

Khi nhiệt độ tăng vọt do phân rã phóng xạ và các vụ va chạm thiên thạch dữ dội, những nguyên tố nặng như sắt và niken bắt đầu nóng chảy rồi chìm dần về trung tâm để hình thành lõi Trái Đất. Vàng, với đặc tính ưa sắt và ái lực hóa học rất mạnh trong điều kiện nhiệt độ cao, đã không nằm ngoài dòng chảy đó.

Hệ quả là vàng cùng nhiều kim loại quý khác như bạch kim hay palladium bị kéo theo khối sắt nóng chảy, rời khỏi lớp phủ và lớp vỏ non trẻ, tập trung ngày càng nhiều ở lõi hành tinh. Sự kiện này đã quyết định cấu trúc phân bố kim loại của Trái Đất cho đến tận ngày nay.

Giáo sư Bernard Wood, Đại học Oxford, người đi đầu trong các mô hình tính toán trữ lượng kim loại của lõi Trái Đất, ước tính khu vực này chứa khoảng 1,6 triệu tỷ tấn vàng. Nếu lượng vàng đó được chia đều, mỗi người trên hành tinh có thể sở hữu tới hàng triệu tấn. Thậm chí, nếu đưa toàn bộ số vàng này lên bề mặt, con người có thể phủ kín mọi lục địa bằng một lớp vàng nguyên chất dày khoảng 50cm.

Lõi Trái Đất có thật sự “kín cổng cao tường”?

Trong nhiều thập kỷ, giới khoa học tin rằng lõi Trái Đất là một kho chứa hoàn toàn biệt lập. Tuy nhiên, một nghiên cứu công bố trên tạp chí Nature vào 5/2025 đã đặt lại giả thuyết này.

Nhóm nghiên cứu do nhà địa hóa học Nils Messling thuộc Đại học Göttingen, Đức dẫn đầu đã tìm thấy bằng chứng cho thấy lõi Trái Đất có thể đang giải phóng một lượng rất nhỏ kim loại quý ngược trở lại lớp phủ và lớp vỏ.

Manh mối nằm ở Ruthenium 100, một đồng vị hiếm thường gắn với vật chất có nguồn gốc từ lõi. Các nhà khoa học phát hiện nồng độ bất thường của đồng vị này trong đá bazan núi lửa tại Hawaii, khu vực được cho là nơi các cột magma siêu nóng trồi lên từ ranh giới giữa lõi và manti ở độ sâu khoảng 2.900 km.

Theo nhóm nghiên cứu, các cột magma này đã mang theo một phần vật chất từ lõi Trái Đất, vượt qua hành trình hàng nghìn km để trồi lên bề mặt. Điều đó đồng nghĩa, một phần nhỏ vàng mà con người đang sử dụng ngày nay có thể chính là “món quà” được lõi Trái Đất giải phóng sau hàng tỷ năm bị chôn vùi.

Tương lai của cơn sốt vàng

Dù đã xác định được nơi tập trung tới 99% trữ lượng vàng của hành tinh, việc khai thác kho báu này vẫn nằm ngoài khả năng của nền văn minh nhân loại. Trở ngại không chỉ là khoảng cách gần 3.000 km, mà còn là những điều kiện vật lý khắc nghiệt vượt xa giới hạn công nghệ hiện nay.

Nhiệt độ tại lõi Trái Đất dao động từ 4.000°C đến 6.000°C, tương đương bề mặt Mặt Trời, trong khi áp suất cao gấp hàng triệu lần so với bề mặt Trái Đất, đủ để phá hủy mọi thiết bị khoan chỉ trong tích tắc.

Để so sánh, lỗ khoan sâu nhất từng được con người thực hiện là Kola Superdeep Borehole tại Nga, cũng chỉ đạt 12,2 km sau hơn 20 năm nỗ lực. Ngay ở độ sâu này, nhiệt độ khoảng 180°C đã khiến đá chuyển sang trạng thái dẻo, làm mũi khoan liên tục hư hỏng. Con số 12,2km chỉ tương đương khoảng 0,2% quãng đường cần thiết để chạm tới lõi Trái Đất.

Trong bối cảnh đó, con người buộc phải tìm những “mỏ vàng” khác dễ tiếp cận hơn. Theo Liên minh Viễn thông Quốc tế, mỗi thiết bị điện tử cầm tay chứa trung bình 0,034g vàng trong các linh kiện. Nhờ mật độ kim loại quý cao, việc tái chế 1 tấn điện thoại cũ có thể thu hồi lượng vàng nhiều gấp 100 đến 300 lần so với khai thác 1 tấn quặng tự nhiên. Đây được xem là “mỏ vàng đô thị” ngày càng quan trọng khi tài nguyên truyền thống suy giảm.

Vàng thậm chí còn tồn tại ngay trong cơ thể con người. Hiệp hội Hóa học Hoàng gia Anh cho biết một người trưởng thành nặng khoảng 70kg chứa trung bình 0,2mg vàng, chủ yếu trong máu. Dù không phải nguyên tố thiết yếu, Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ ghi nhận các hợp chất muối vàng đã được ứng dụng trong y học từ nhiều thập kỷ, đặc biệt trong điều trị viêm khớp dạng thấp nhờ đặc tính kháng viêm.

Cho đến khi con người tạo ra được vật liệu có thể chịu được nhiệt độ và áp suất của lõi Trái Đất, 1,6 triệu tỷ tấn vàng vẫn sẽ nằm yên trong bóng tối. Không chỉ là kho báu, lõi Trái Đất còn đóng vai trò như một cỗ máy tạo ra từ trường, tấm lá chắn vô hình bảo vệ sự sống trên hành tinh.