Nối gót dầu thô và khí đốt, mặt hàng thiết yếu này đang âm thầm thiết lập đỉnh giá 3 năm

Bầu không khí tại khu vực Trung Đông không chỉ làm chao đảo thị trường vàng đen. Nó đang âm thầm bóp nghẹt một trong những loại hàng hóa sinh tử của nền kinh tế toàn cầu là phân bón.

Dữ liệu từ công ty phân tích thị trường Kpler phơi bày một thực tế đáng lo ngại. Khoảng 33% lượng phân bón giao dịch trên toàn thế giới buộc phải đi qua eo biển Hormuz.

Khi tiếng súng nổ ra và an ninh hàng hải bị đe dọa, tuyến đường huyết mạch này gần như tê liệt. Chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu lập tức rơi vào trạng thái đứt gãy nghiêm trọng.

Tác động của điểm nghẽn này dội thẳng lên các bảng điện tử. Báo cáo từ The Fertilizer Institute chỉ ra giá phân urê nhập khẩu vào Mỹ đã tăng sốc gần 30% chỉ trong vòng một tuần vắt ngang giữa tháng hai và tháng ba.

Urê vốn là nguồn cung cấp nitơ sống còn để thúc đẩy năng suất cây trồng. Sự đắt đỏ của mặt hàng này giáng một đòn nặng nề lên vai những người nông dân và các đại lý vật tư, bào mòn trực tiếp lợi nhuận canh tác.

Quả bom hẹn giờ mang tên lạm phát thực phẩm

Giới phân tích cảnh báo sự đứt gãy chuỗi cung ứng phân bón không chỉ dừng lại ở bờ ruộng. Nó gieo rắc mầm mống cho một cơn bão kinh tế tàn khốc hơn mang tên lạm phát.

Chuyên gia kinh tế trưởng Stephanie Roth từ Wolfe Research nhận định rủi ro của thị trường phân bón đang bị giới quan sát bỏ ngỏ. Nó hoàn toàn đủ sức tạo ra hiệu ứng domino tàn phá chi phí sản xuất diện rộng.

Bà Roth đưa ra một kịch bản u ám. Nếu dòng chảy phân bón tiếp tục tắc nghẽn, lạm phát thực phẩm tại Mỹ có thể bị thổi bùng thêm 2 điểm phần trăm. Cơn bão này sẽ cộng hưởng cùng giá năng lượng để kéo lạm phát chung tăng thêm 0.15 điểm phần trăm.

Viện Phân bón Mỹ cũng đưa ra những con số biết nói. Quốc gia này đang nhập khẩu tới 35% lượng phân bón tiêu thụ trong nước. Một phần không nhỏ phốt pho và nitơ trong số đó bắt nguồn từ chính chảo lửa Trung Đông.

Nông nghiệp chao đảo trước thềm vụ gieo hạt

Bi kịch chuỗi cung ứng ập đến vào đúng thời khắc sinh tử của Bắc bán cầu. Hàng triệu nông dân tại đây đang ráo riết chuẩn bị xuống giống cho vụ mùa mùa xuân.

Phân bón là thức ăn đầu đời quyết định sức sống và năng suất của hạt giống. Đứng trước cơn bão giá, nhiều nhà nông không còn lựa chọn nào khác ngoài việc cắn răng cắt giảm lượng phân bón để ép chi phí đầu vào.

Hệ lụy của quyết định này là sự sụt giảm sản lượng không thể tránh khỏi đối với các vựa cây lương thực chủ lực như lúa mì, ngô, đậu nành và gạo.

Chủ tịch American Farm Bureau Federation là ông Zippy Duvall đã phải lên tiếng kêu gọi hành động. Ông khẳng định: "Nếu không có chiến lược đảm bảo nguồn cung các đầu vào thiết yếu, chúng ta có thể đối mặt với nguy cơ thiếu hụt mùa màng."

Hệ thống nông nghiệp Mỹ đang khát khao các thành phần then chốt như urê, amoniac, nitơ, phốt phát và các sản phẩm gốc lưu huỳnh để duy trì năng suất.

Áp lực nhập khẩu tỷ đô của thị trường Việt Nam

Cơn địa chấn từ Trung Đông không chừa lại bất kỳ nền nông nghiệp nào. Việt Nam cũng đang đứng trước sức ép khổng lồ khi phụ thuộc nhiều vào nguồn cung vật tư ngoại nhập.

Thống kê cho thấy trong năm 2025, Việt Nam đã phải chi ra khoảng 2.2 tỷ USD để nhập khẩu gần 6.2 triệu tấn phân bón. Con số này đánh dấu mức tăng trưởng 16.9% về lượng so với năm 2024.

Bức tranh nguồn cung của Việt Nam hiện đang nằm phần lớn trong tay Trung Quốc với 48% thị phần. Các đối tác xếp sau lần lượt là Nga và Lào.

Dù không nhập khẩu trực tiếp quá nhiều từ Trung Đông, cú sốc giá trên bình diện toàn cầu chắc chắn sẽ tạo ra những cơn sóng ngầm. Nó đẩy chi phí canh tác trong nước lên cao, đe dọa trực tiếp đến sinh kế của nông dân và bài toán bình ổn giá lương thực nội địa trong thời gian tới.