Nóng: Đề xuất dùng chung một bộ sách giáo khoa toàn quốc, bỏ cấp bằng tốt nghiệp THCS

Ngày 22/10, trong khuôn khổ Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, các đại biểu nghe Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) Nguyễn Kim Sơn trình bày tờ trình ba dự án luật gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục đại học (sửa đổi); và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi). Cả ba dự án có mối quan hệ chặt chẽ, được xây dựng đồng bộ nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn cho biết, việc sửa đổi đồng bộ các luật này là bước đi cần thiết để tháo gỡ “điểm nghẽn” trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo; tăng quyền tự chủ của cơ sở giáo dục; bảo đảm chất lượng, hiệu lực, hiệu quả; đồng thời đáp ứng yêu cầu mới về phân quyền, cải cách hành chính, tinh gọn tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tiến tới bộ sách giáo khoa thống nhất, miễn phí cho học sinh

Một trong những điểm nổi bật trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục là đề xuất Bộ GD-ĐT bảo đảm cung cấp một bộ sách giáo khoa sử dụng thống nhất trên toàn quốc, đồng thời Chính phủ quy định việc miễn phí sách giáo khoa cho học sinh.

Bên cạnh đó, Nhà nước sẽ thực hiện các giải pháp xã hội hóa phù hợp để bảo đảm tính bền vững và đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng giáo dục. Dự thảo cũng quy định tách riêng tài liệu giáo dục địa phương, không phải sách giáo khoa, do cấp tỉnh biên soạn, hội đồng thẩm định cấp tỉnh thẩm định và Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt, bảo đảm phù hợp với đặc thù vùng miền.

Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội tán thành với quy định này, cho rằng đây là bước thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông theo tinh thần Nghị quyết 71.

Bỏ quy định cấp bằng tốt nghiệp THCS, giữ kỳ thi tốt nghiệp THPT

Một thay đổi đáng chú ý khác trong dự thảo là bỏ quy định cấp bằng tốt nghiệp trung học cơ sở (THCS), thay vào đó hiệu trưởng sẽ xác nhận hoàn thành chương trình học.

Theo Chính phủ, quy định này phù hợp với bối cảnh phổ cập giáo dục đến THCS, giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm áp lực thi cử, đồng thời phù hợp thông lệ quốc tế khi nhiều quốc gia chỉ xác nhận hoàn thành chương trình học chứ không cấp bằng tốt nghiệp THCS.

Ủy ban Văn hóa - Xã hội tán thành chủ trương này, đồng thời đề nghị làm rõ tiêu chuẩn và cách thức cấp bằng tốt nghiệp trung học nghề để xác định tương đương với bằng tốt nghiệp THPT.

Đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT, dự thảo vẫn kế thừa quy định hiện hành, cho phép học sinh học hết chương trình và đủ điều kiện được dự thi, đạt yêu cầu thì được cấp bằng tốt nghiệp.

Ủy ban Văn hóa - Xã hội cho rằng việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT là cần thiết để đánh giá mức độ đạt chuẩn giáo dục phổ thông, cung cấp dữ liệu cho hoạch định chính sách, đồng thời là nguồn thông tin tham khảo cho các cơ sở giáo dục đại học và nghề nghiệp.

Trước ý kiến đề xuất bỏ kỳ thi, Bộ GD-ĐT khẳng định việc duy trì kỳ thi là cần thiết, bởi đây không chỉ là căn cứ công nhận tốt nghiệp mà còn là công cụ đo lường chất lượng giáo dục giữa các vùng miền. Bộ cho biết sẽ nghiên cứu cải tiến quy trình tổ chức theo hướng gọn nhẹ, minh bạch, ứng dụng công nghệ để bảo đảm hiệu quả và chất lượng thực chất.

Đề xuất mới trong quản lý giáo dục và chính sách nhân lực

Dự thảo Luật cũng chuyển thẩm quyền quy định chi tiết hướng nghiệp và phân luồng từ Chính phủ sang Bộ trưởng Bộ GD-ĐT; làm rõ khái niệm văn bằng, chứng chỉ (được cấp dưới dạng giấy, điện tử hoặc số, có giá trị pháp lý tương đương).

Chính phủ cũng bổ sung quy định phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 3-5 tuổi và đưa giáo dục THCS trở thành cấp học bắt buộc. Dự thảo còn bổ sung nguyên tắc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong hoạt động giáo dục, hướng tới nền giáo dục số và quản trị thông minh.

Ủy ban Văn hóa - Xã hội đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung cơ chế quản lý, chia sẻ, bảo mật dữ liệu, đồng thời nghiên cứu quy định thẩm định, công nhận chứng chỉ khác sử dụng trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Với Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Chính phủ định vị vai trò tiên phong của giáo dục đại học trong đổi mới sáng tạo và đào tạo nhân lực chất lượng cao.

Dự thảo khẳng định quyền tự chủ là quyền pháp định của cơ sở giáo dục đại học, gắn với trách nhiệm giải trình rõ ràng. Nhà nước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, quản lý bằng công nghệ số và tiêu chuẩn chất lượng, đồng thời mở rộng nguồn lực, bảo đảm công bằng giữa cơ sở công lập và tư thục.

Ủy ban Văn hóa - Xã hội đề nghị Chính phủ ban hành hướng dẫn riêng về tự chủ đại học, làm rõ mức độ tự chủ dựa trên năng lực quản trị, tài chính và chất lượng được kiểm định; đồng thời quy định rõ trách nhiệm các bên liên quan khi chấm dứt hoạt động của hội đồng trường.

Đối với Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi), dự thảo bỏ quy định thành lập hội đồng trường trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp công lập, thay vào đó là hội đồng trường trong các cơ sở tư thục – nhằm thống nhất với Luật Giáo dục và Luật Giáo dục đại học.

Cơ sở giáo dục nghề nghiệp được tự chủ toàn diện về chuyên môn và quản trị nội bộ, hưởng chính sách ưu đãi tối đa về thuế, đất đai và tín dụng để phát triển. Ủy ban thẩm tra tán thành, đồng thời đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp giữa các thiết chế trong trường công lập để bảo đảm hiệu quả khi không còn hội đồng trường.

Theo Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn, ba dự án luật lần này không chỉ kế thừa mà còn đổi mới sâu sắc hệ thống pháp lý, tạo nền tảng để ngành giáo dục thích ứng với yêu cầu chuyển đổi số, phân cấp quản lý và hội nhập quốc tế.

Chiều cùng ngày 22/10, Quốc hội sẽ thảo luận tại tổ về ba dự án luật nêu trên trước khi tiếp tục các bước xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp.