Nóng: Quốc gia Đông Nam Á rắn mặt tuyên bố thỏa thuận thương mại với Mỹ 'không còn hiệu lực'

Malaysia ngày 19/3 xác nhận Thỏa thuận Thương mại Đối ứng (ART) đã ký với Washington hiện “vô hiệu và không còn áp dụng” sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ chính sách thuế đối ứng của Tổng thống Donald Trump, làm dấy lên nguy cơ gia tăng căng thẳng trong quan hệ thương mại giữa 2 nước.

Động thái này khiến Malaysia trở thành quốc gia đầu tiên rút khỏi thỏa thuận thuế quan với chính quyền ông Trump sau phán quyết của tòa án hồi tháng trước. Một số nước khác như Indonesia và Campuchia dù từng đạt thỏa thuận tương tự nhưng vẫn chưa phê chuẩn và đang xem xét lại.

Trong khi đó, Washington kêu gọi các Chính phủ đã ký thỏa thuận trước phán quyết của tòa án tiếp tục tôn trọng những cam kết đã đạt được.

Bộ trưởng Thương mại Malaysia Johari Abdul Ghani khẳng định với báo giới rằng thỏa thuận “không phải đang tạm hoãn, mà đã không còn tồn tại, tức là vô hiệu”. Theo ông, phán quyết của tòa án tối cao Mỹ nêu rõ thuế quan phải có cơ sở cụ thể và không thể áp dụng một cách đồng loạt.

Theo thỏa thuận ký hồi tháng 10/2025, phần lớn hàng hóa xuất khẩu của Malaysia sang Mỹ phải chịu mức thuế 19%. Tuy nhiên, ông Johari cho rằng Mỹ cần làm rõ lý do áp thuế và xác định cụ thể các ngành liên quan.

Phát biểu của Bộ trưởng Johari được đưa ra sau khi truyền thông Malaysia xuất hiện nhiều tranh cãi về việc liệu ông có bị trích dẫn sai khi đề cập tới vấn đề này đầu tuần. Thư ký báo chí của ông khẳng định phát biểu ban đầu của bộ trưởng “vẫn giữ nguyên”.

Tuy nhiên, một cố vấn của Chính phủ Malaysia cảnh báo lập trường này có thể tiềm ẩn rủi ro nếu không được xử lý thận trọng. Người này lưu ý những tuyên bố quan trọng nên được công bố qua kênh chính thức, thay vì phản hồi ngẫu hứng trước báo chí.

Theo vị cố vấn, các thông tin trái chiều đang gây ra sự nhầm lẫn, trong khi Bộ Thương mại Malaysia vẫn chưa đưa ra tuyên bố chính thức.

Rủi ro đối với niềm tin thương mại

Các nhà phân tích nhận định những thông điệp thiếu nhất quán có thể làm suy giảm niềm tin trong bối cảnh chính sách thương mại của Mỹ ngày càng khó đoán.

Ông Amir Fareed, Giám đốc tại công ty tư vấn KRA Group, nói rằng các tranh luận xoay quanh thỏa thuận ART cần được cân nhắc thận trọng, bởi Washington đặc biệt coi trọng tính ổn định của các thỏa thuận đã ký kết.

Theo ông, sự mơ hồ ban đầu về tình trạng của thỏa thuận - ngay cả khi đã được giải thích sau đó - vẫn tạo ra yếu tố bất ổn không cần thiết.

“Trong bối cảnh toàn cầu hiện nay, sự rõ ràng và nhất quán trong thông điệp được đánh giá rất cao”, ông nói, nhấn mạnh rằng những tín hiệu như vậy có thể ảnh hưởng lớn đến niềm tin song phương.

Ông cũng lưu ý điều này đặc biệt quan trọng khi Malaysia đang điều chỉnh chiến lược trong bối cảnh chính sách thương mại Mỹ thay đổi nhanh chóng, trong đó ngành bán dẫn là lĩnh vực 2 nước có nhiều lợi ích chiến lược chung.

Trong khi đó, ông Hafidzi Razali, nhà sáng lập kiêm CEO tổ chức nghiên cứu Strategic Counsel, cho rằng Mỹ có thể đang cân nhắc các biện pháp rộng hơn nhằm “tái cân bằng” quan hệ thương mại.

Ông bình luận: “Hiện tại Malaysia vẫn có thể lựa chọn tiếp tục đối thoại. Tuy nhiên sự khó đoán sẽ chưa dừng lại, đặc biệt khi Mỹ bắt đầu xem xét thêm các vấn đề thương mại khác, chẳng hạn như tiêu chuẩn lao động”.