Nongchaoer – thế hệ 'cưỡi sóng công nghệ' đang định hình tầng lớp giàu mới ở Trung Quốc

Thị trường bất động sản - nơi người dân tích lũy phần lớn tài sản - đã mất trung bình 20% giá trị từ năm 2021. Giảm phát kéo dài, tăng trưởng tiền lương yếu và thất nghiệp thanh niên khoảng 17% làm xói mòn thu nhập và kỳ vọng. Một bộ phận sinh viên chấp nhận việc làm bấp bênh hoặc “nghỉ ngơi” thay vì tham gia thị trường lao động đầy cạnh tranh.

Giữa bức tranh ảm đạm, một nhóm “nongchaoer” - những người “cưỡi sóng” thay đổi kinh tế - đang nổi lên. Theo định hướng của Chủ tịch nước Tập Cận Bình, làn sóng hiện nay tập trung vào các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo và robot, trụ cột của các Kế hoạch 5 năm có mục tiêu đến năm 2030 sẽ giúp Trung Quốc hoàn toàn tự chủ và dẫn đầu thế giới về công nghệ. Họ trẻ, trình độ cao, ít phô trương tài sản và xem nhà nước là đối tác chiến lược thay vì lực lượng cản trở.

Khác với các thế hệ trước đây làm giàu từ sản xuất giá rẻ, thương mại điện tử hay bất động sản, tầng lớp mới có nền tảng học thuật. Phần lớn tốt nghiệp các đại học thuộc nhóm “985”, vốn chỉ đào tạo khoảng 460.000 trong tổng 12 triệu sinh viên tốt nghiệp mỗi năm.

Trước đây, nhiều doanh nhân Trung Quốc vẫn giàu có mà không cần bằng cấp. Khảo sát 2017 cho thấy một nửa trong 2.000 doanh nhân giàu nhất không có bằng đại học.

Hiện nay, lợi thế thu nhập đang tập trung ở đỉnh tháp công nghệ. Top 10% kỹ sư phần mềm có thu nhập cao nhất ghi nhận mức tăng lương thực 8%/năm từ 2020. Các công ty cạnh tranh nhân tài quyết liệt. DeepSeek chào mức lương trên 1,4 triệu NDT/năm, gấp 10 lần nhân viên văn phòng trung bình. Trong khi đó, lao động trong ngành tài chính tăng lương chậm do siết tiền thưởng, còn ngành luật suy giảm rõ rệt.

Hệ sinh thái công nghệ tập trung tại Yizhuang (Bắc Kinh), Thâm Quyến và Hàng Châu. Văn phòng mang dáng dấp Thung lũng Silicon nhưng nhà nước hiện diện rất rõ ở đây với những bức ảnh lãnh đạo nhận giải thưởng từ chính quyền hay các chính sách hỗ trợ mà họ nhận được.

Sau khi tỷ phú Jack Ma "vạ miệng" vào năm 2020 với những lời chỉ trích chính sách, vụ IPO khủng của Ant Financial đã bị đình chỉ trong khi ngành công nghệ bị siết chặt từ tiền số đến trò chơi điện tử.

Dù vậy, các chính sách phát triển ngành công nghệ đang mang đến sự ổn định. Chính quyền địa phương trợ cấp chi phí R&D, tiền thuê, chi phí hội nghị và điều tiết cạnh tranh bằng sáng chế. Các quỹ nhà nước và doanh nghiệp nhà nước là nguồn vốn chủ lực. Tháng 12 năm ngoái, Chính phủ Trung Quốc lập quỹ 100 tỷ NDT chuyên đầu tư vào các startup.

Mô hình đổi mới định hướng nhà nước có rủi ro phân bổ sai nguồn lực, song cũng là “bí quyết” giúp Trung Quốc cạnh tranh mạnh mẽ với nhiều cường quốc công nghệ trong các lĩnh vực xe điện, năng lượng tái tạo, viễn thông và AI.

Chiến lược đặt cược vào công nghệ cao không bảo đảm lợi ích diện rộng. Theo ước tính của Citigroup, các doanh nghiệp lớn đã cắt giảm 23 triệu việc làm từ 2014, chủ yếu do tự động hóa. Dẫu vậy, ông Tập khẳng định tự lực khoa học-công nghệ là chìa khóa xây dựng quốc gia xã hội chủ nghĩa hiện đại. Và điều đó càng củng cố quyết tâm theo đuổi quỹ đạo phát triển do nhà nước định hướng của nhóm “nongchaoer”.

Theo The Economist