Nữ Tổng biên tập đầu tiên của báo chí Việt Nam: Tài sắc hơn người, có cha là Danh nhân Văn hóa thế giới, từng bán đất giúp thanh niên xuất dương du học

Trong lịch sử báo chí Việt Nam đầu thế kỷ XX, cái tên Sương Nguyệt Anh luôn được nhắc đến như một biểu tượng đặc biệt. Bà không chỉ là nữ chủ bút đầu tiên của báo chí Việt Nam mà còn là một trí thức yêu nước, tiếp nối truyền thống văn hóa của gia đình.

Sương Nguyệt Anh tên thật là Nguyễn Xuân Khuê (một số tài liệu ghi là Nguyễn Ngọc Khuê). Bà sinh năm 1864 tại làng An Bình Đông, tổng Bảo An, huyện Ba Tri xưa, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long.

Bà là con gái của Nguyễn Đình Chiểu - Danh nhân văn hóa thế giới, nhà thơ và chí sĩ nổi tiếng. Lớn lên trong gia đình có truyền thống yêu nước, bà sớm thừa hưởng chí hướng của cha cùng đức tính tảo tần của mẹ, hình thành bản lĩnh mạnh mẽ và khát vọng đóng góp cho xã hội.

Từ nhỏ, bà nổi tiếng là người tài sắc, tuy nhiên, cuộc đời lại gặp nhiều biến cố. Năm 1888, khi 24 tuổi, bà kết hôn với ông Nguyễn Văn Tính - Phó tổng Hòa Quới (tỉnh Gia Định), thường gọi là thầy Cai Tính.

Không lâu sau khi bà lập gia đình thì cụ Nguyễn Đình Chiểu qua đời. Sau đó, vợ chồng bà sinh con gái đầu lòng là Nguyễn Thị Vinh. Những tưởng cuộc sống gia đình tròn đầy, thế nhưng sau khi sinh con gái được một thời gian, thầy Cai Tính qua đời. Từ đó, bà ở vậy nuôi con, sống trong cảnh góa bụa.

Tiếp nối tư tưởng yêu nước của cha, những năm 1906-1908, bà tích cực hưởng ứng phong trào Đông Du do Phan Bội Châu khởi xướng. Bà thậm chí còn bán đất vườn để hỗ trợ kinh phí cho thanh niên sang nước ngoài học tập với hy vọng tìm con đường cứu nước. Dù phong trào sau đó bị đàn áp và thất bại, bà vẫn không từ bỏ lý tưởng, tiếp tục tìm cách đóng góp cho nước nhà.

Cuối năm 1917, bà lên Sài Gòn và cùng một số chí sĩ yêu nước chuẩn bị xuất bản tờ báo dành riêng cho phụ nữ Việt Nam. Ngày 1/2/1918, tờ Nữ Giới Chung chính thức phát hành số đầu tiên.

Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi Sương Nguyệt Anh trở thành nữ chủ bút (nay là Tổng biên tập) đầu tiên của báo chí Việt Nam.

Tờ báo quy tụ nhiều cây bút tiến bộ, lên tiếng về quyền bình đẳng giới, khuyến khích phụ nữ học tập, nâng cao tri thức và tham gia các hoạt động xã hội. Ngoài ra, báo còn giới thiệu những tấm gương phụ nữ ở nước ngoài để cổ vũ tinh thần tự lập và tiến bộ của phụ nữ Việt Nam.

Tuy nhiên, do nhiều lý do khác nhau, đến tháng 7/1918, tờ Nữ Giới Chung buộc phải đình bản. Một số tài liệu có ghi, bà được mời tiếp tục làm chủ bút cho tờ Đèn Nhà Nam - tờ báo được cải biến từ Nữ Giới Chung nhưng bà đã từ chối.

Đầu năm 1919, bà rời Sài Gòn trở về quê nhà Ba Tri sống cùng em trai là ông Nguyễn Đình Chiêm. Thời gian này, sức khỏe của bà suy yếu, đôi mắt dần mù lòa. Dù vậy, bà vẫn tiếp tục con đường học thuật của gia đình là dạy chữ và bốc thuốc chữa bệnh giúp người dân địa phương.

Năm 1921, Sương Nguyệt Anh qua đời tại làng Mỹ Chánh Hòa (Ba Tri), hưởng thọ 57 tuổi.

Tên tuổi của Sương Nguyệt Anh từng được nhắc đến rộng rãi trên văn đàn Nam Bộ đầu thế kỷ XX. Ngày nay, bà được ghi nhận là một trong những người đặt nền móng cho báo chí nữ quyền tại Việt Nam.

Hiện nay, tên của bà được đặt cho một tuyến đường và một trường học tại TP. Hồ Chí Minh. Ngoài ra, năm 2023, bà còn được Google vinh danh bằng biểu tượng Google Doodle nhân dịp 105 năm ngày phát hành số đầu tiên của báo Nữ Giới Chung.

Nhiều năm trôi qua, hình ảnh nữ chủ bút Sương Nguyệt Anh vẫn được xem là biểu tượng của trí tuệ, bản lĩnh và tinh thần tiên phong của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử báo chí và phong trào xã hội.

Bài viết tham khảo thông tin:

Sương Nguyệt Anh - nữ chủ bút báo đầu tiên của Việt Nam - Bảo tàng lịch sử Việt Nam

Sương Nguyệt Anh - nữ chủ bút tài hoa và trí tuệ - Báo Tin tức