Nút thắt dữ liệu: Rào cản lớn nhất của thị trường carbon Việt Nam

Phát biểu về nền tảng vận hành thị trường carbon, ông Phạm Nam Hưng - Đại diện Cục Biến đổi Khí hậu - Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, việc xác định và kiểm kê phát thải là yếu tố cốt lõi, nhằm làm rõ mỗi doanh nghiệp đang phát thải ở mức nào và theo cách thức nào.

Theo ông Hưng, trước đây công tác kiểm kê chủ yếu được thực hiện ở cấp quốc gia theo phương pháp “từ trên xuống”, dựa trên số liệu tổng hợp. Tuy nhiên, cách tiếp cận này không còn phù hợp khi triển khai ở cấp doanh nghiệp. Thay vào đó, việc kiểm kê cần được thực hiện chi tiết tại từng cơ sở, đến từng công đoạn sản xuất, với phương pháp tính và hệ số phát thải riêng cho từng khâu.

Hiện Việt Nam đã xây dựng một số hệ số phát thải quốc gia, song phạm vi vẫn còn hạn chế và chưa bao phủ hết các lĩnh vực. Bên cạnh đó, nhiều ngành có đặc thù phát thải gián tiếp thông qua tiêu thụ điện năng, do đó việc xây dựng và cập nhật hệ số phát thải của lưới điện trở nên đặc biệt quan trọng trong tính toán phát thải cũng như xây dựng các dự án giảm phát thải và tín chỉ các-bon.

Đối với thị trường các-bon tuân thủ, việc phân bổ hạn ngạch phát thải sẽ dựa trên lượng phát thải trực tiếp trong sản xuất. Một số ngành như xi măng và nhiệt điện đòi hỏi phải cụ thể hóa các chỉ số phát thải theo từng loại công nghệ và nguyên liệu đầu vào, như các loại than hoặc dầu khác nhau.

Theo ông Hưng, hệ thống kiểm kê và quản lý phát thải sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng chi tiết hơn, đồng thời được số hóa thông qua các nền tảng báo cáo trực tuyến, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc theo dõi, thẩm định dữ liệu.

Ông cũng nhấn mạnh, yếu tố then chốt hiện nay là dữ liệu. Để có dữ liệu tin cậy, công tác kiểm kê, đo đạc và báo cáo cần được thực hiện bài bản, bảo đảm tính minh bạch cho toàn bộ hệ thống. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang từng bước xây dựng các hướng dẫn và chính sách nhằm hỗ trợ doanh nghiệp thiết lập hệ thống đo đạc – báo cáo phù hợp, đồng thời giảm chi phí tuân thủ.

Một số giải pháp đang được triển khai gồm tăng cường đào tạo, tập huấn và chia sẻ trực tuyến cho doanh nghiệp trong quá trình lập báo cáo kiểm kê phát thải. Tuy nhiên, theo ông Hưng, bài toán dữ liệu và chi phí không chỉ là thách thức riêng của Việt Nam mà là vấn đề chung của nhiều quốc gia.

Hiện Bộ tập trung xây dựng hệ thống kiểm kê cho các lĩnh vực trọng điểm như nông nghiệp và lâm nghiệp, trong khi các lĩnh vực khác sẽ do các bộ, ngành liên quan tiếp tục hoàn thiện. Trong giai đoạn đầu, Việt Nam định hướng phát triển hệ thống MRV (đo đạc, báo cáo và thẩm định) theo hướng chuẩn hóa, tham khảo kinh nghiệm quốc tế như Hàn Quốc và Trung Quốc, nhằm tiệm cận các chuẩn mực toàn cầu.

Tuy vậy, quá trình triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong thu thập dữ liệu. Theo quy định hiện hành, kiểm kê khí nhà kính được thực hiện 2 năm một lần, song tần suất này chưa đáp ứng yêu cầu vận hành thị trường các-bon.

“Để hệ thống vận hành hiệu quả, cần có dữ liệu thường xuyên hơn, thậm chí theo năm hoặc theo quý”, ông Hưng cho biết, đồng thời cho biết cơ quan quản lý sẽ nghiên cứu điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn.

Bên cạnh đó, Bộ cũng đang xây dựng hệ thống đăng ký quốc gia về phát thải và thị trường các-bon, đóng vai trò là nền tảng quản lý tập trung. Khi hoàn thiện, hệ thống này sẽ giúp doanh nghiệp thực hiện các thủ tục, báo cáo và giao dịch trên một cổng thông tin thống nhất, qua đó nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của thị trường.