Ở miền Bắc có một 'lá phổi xanh' ẩn mình giữa dãy núi đá vôi 200 triệu năm tuổi , 5 năm liền được vinh danh là Vườn quốc gia hàng đầu châu Á

Vườn Quốc gia Cúc Phương nằm ở rìa phía Đông Nam của dãy núi đá vôi Tam Điệp. Nơi đây được biết đến như một trong những khu rừng đặc dụng quan trọng nhất của Việt Nam. Không chỉ là Vườn Quốc gia đầu tiên được thành lập, Cúc Phương còn là nơi hội tụ hệ sinh thái rừng mưa nhiệt đới điển hình, có giá trị đặc biệt về khoa học, bảo tồn và du lịch sinh thái.

Với diện tích hơn 22.000 ha, Cúc Phương mang trong mình vẻ đẹp nguyên sơ hiếm có, đồng thời đóng vai trò “lá phổi xanh” điều hòa khí hậu và bảo vệ nguồn nước cho cả khu vực.

Không gian rừng nguyên sinh và hệ sinh thái đặc hữu

Vườn Quốc gia Cúc Phương chính thức thành lập ngày 7/7/1962, là nơi đánh dấu bước khởi đầu cho hệ thống Vườn Quốc gia tại Việt Nam. Trụ sở chính của vườn đặt tại xã Cúc Phương, tỉnh Ninh Bình, cách Hà Nội khoảng 120km, thuận lợi cho công tác quản lý, nghiên cứu và phát triển du lịch sinh thái.

Cúc Phương nằm trên nền địa hình các-xtơ cổ, được hình thành cách đây khoảng 200 triệu năm. Nơi đây sở hữu những dãy núi đá vôi cao tới 636m tạo nên cấu trúc địa hình phức tạp, bao quanh một thung lũng chạy dọc gần suốt chiều dài khu rừng. Chính vì đặc trưng của địa hình này khiến hệ thống thủy văn bị ảnh hưởng mạnh mẽ. Phần lớn nước mưa thấm nhanh vào các mạch ngầm, chỉ tạo nên một dòng chảy thường xuyên là sông Bưởi ở phía Tây vườn.

Thảm thực vật Cúc Phương nổi bật với kiểu rừng mưa nhiệt đới trên núi đá vôi. Rừng có cấu trúc nhiều tầng tán, có nơi hình thành đến 5 tầng rừng, trong đó tầng vượt tán cao trên 40m. Nhiều cây gỗ lớn như chò xanh, chò chỉ, sấu cổ thụ có tuổi đời hàng trăm đến gần 1.000 năm, cao từ 50-70m, tạo nên diện mạo hùng vĩ cho khu rừng.

Theo các số liệu lưu trữ, hệ thực vật tại Cúc Phương ghi nhận gần 2.000 loài thuộc 931 chi và 231 họ, chiếm tỷ lệ lớn so với tổng số loài thực vật của miền Bắc và cả nước.

Nhiều loài quý hiếm đã được ghi tên trong Sách Đỏ Việt Nam, cùng hàng chục loài đặc hữu chỉ phân bố tại khu vực núi đá vôi này. Riêng phong lan đã có khoảng 50 loài, trong đó nhiều loài cho hoa và hương thơm quanh năm.

Không chỉ giàu có về thực vật, Cúc Phương còn là “ngôi nhà chung” của nhiều loài động vật hoang dã quý hiếm. Hệ động vật tại đây được đánh giá là một trong những quần hệ đa dạng nhất Việt Nam, với gần 100 loài thú, hơn 300 loài chim, hàng chục loài bò sát, lưỡng cư, cá và hàng nghìn loài côn trùng.

Nhiều loài động vật tại Cúc Phương có giá trị bảo tồn toàn cầu, tiêu biểu như voọc quần đùi trắng, cầy vằn hay báo hoa mai. Ngoài ra, hơn 40 loài dơi, hàng trăm loài bướm, ốc và các sinh vật đặc hữu trong hang động cũng đã được ghi nhận, trong đó có cá niết hang Cúc Phương - loài cá đặc hữu của vùng núi đá vôi. Nhờ hệ động vật đa dạng, nơi đây được ví như thủ phủ thiên nhiên hàng đầu châu Á.

Trung tâm bảo tồn thiên nhiên và điểm đến sinh thái hàng đầu

Bên cạnh giá trị sinh học, Vườn Quốc gia Cúc Phương còn sở hữu hệ thống hang động đá vôi đa dạng và kỳ thú như động Trăng Khuyết, động Chúa, động Thủy Tiên, hang Người Xưa, hang Con Moong… Nhiều hang động không chỉ có giá trị địa chất mà còn lưu giữ dấu tích cư trú của người tiền sử, góp phần làm sáng tỏ lịch sử phát triển của con người tại khu vực Bắc Trung Bộ.

Những năm gần đây, Cúc Phương trở thành điểm đến du lịch sinh thái nổi bật của Việt Nam. Vườn đã 5 năm liên tiếp (2019-2023) được World Travel Awards vinh danh là “Vườn Quốc gia hàng đầu châu Á” - một giải thưởng uy tín được ví như “Oscar của ngành du lịch”.

Khí hậu tại Vườn Quốc gia Cúc Phương quanh năm mát mẻ. Nhờ có thảm rừng dày và rừng nguyên sinh ít bị tác động, nhiệt độ trung bình năm ở đây khoảng 24,7 độ C, mang lại cảm giác dễ chịu, đặc biệt là những ngày hè nắng nóng.

Đến với Cúc Phương, du khách không chỉ được khám phá rừng nguyên sinh, tìm hiểu hệ động, thực vật quý hiếm, mà còn có cơ hội trải nghiệm du lịch mạo hiểm, nghiên cứu người tiền sử và thư giãn với dịch vụ tắm ngâm nước khoáng nóng tự nhiên. Nguồn nước khoáng nóng này phun lên từ các khối đá vôi tuổi Triat, có nhiệt độ ổn định khoảng 35 độ C, với thành phần khoáng chất có lợi cho sức khỏe.

Trong những năm qua, Cúc Phương đã đạt được nhiều thành công trong việc cứu hộ, chăm sóc và tái thả các cá thể động vật hoang dã trở về với tự nhiên, góp phần quan trọng vào việc bảo vệ sự đa dạng sinh học của Việt Nam. Nơi đây còn là địa chỉ hợp tác quốc tế quan trọng trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học.

Trải qua hơn 60 năm xây dựng và phát triển, Vườn Quốc gia Cúc Phương không chỉ là điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn mà còn là di sản thiên nhiên vô giá của Việt Nam. Việc bảo tồn và phát huy những giá trị đặc biệt của Cúc Phương không chỉ phục vụ cho hiện tại mà còn mang ý nghĩa lâu dài đối với các thế hệ tương lai, góp phần gìn giữ “trái tim xanh” giữa lòng dãy núi Tam Điệp.