Ông Đậu Anh Tuấn : Vay vốn cứ dựa vào đất thì DN Việt rất khó làm đối tác chiến lược của FDI

Tỷ lệ doanh nghiệp FDI quy mô nhỏ đang ngày càng gia tăng

Tại Diễn đàn Nhịp cầu Phát triển Việt Nam, ngày 13/5, ông Đậu Anh Tuấn – Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho rằng doanh nghiệp tư nhân Việt Nam không thiếu khát vọng trở thành đối tác chiến lược của các tập đoàn FDI, nhưng đang bị “kẹt” bởi nhiều điểm nghẽn lớn, đặc biệt là vốn, quản trị và chất lượng nhân lực.

Theo ông Tuấn, vấn đề không nằm ở việc doanh nghiệp Việt Nam không muốn lớn lên hay không muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, mà nằm ở cấu trúc của nền kinh tế và chuỗi giá trị hiện nay chưa tạo đủ điều kiện để doanh nghiệp trong nước trở thành đối tác chiến lược của các tập đoàn đa quốc gia.

Ông cho biết, qua nhiều năm khảo sát doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa, VCCI nhận thấy một thực tế đáng chú ý là tỷ lệ doanh nghiệp FDI quy mô nhỏ đang ngày càng gia tăng. Nếu như cách đây hơn một thập kỷ, phần lớn doanh nghiệp FDI vào Việt Nam có quy mô lớn, thì hiện nay ngày càng xuất hiện nhiều doanh nghiệp nhỏ đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc hay Đài Loan đi theo các “đại bàng” như Intel, Samsung.

Điều này khiến không gian tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt ngày càng chật hẹp hơn.

“Đằng sau Intel, Samsung hay các tập đoàn lớn là cả một hệ sinh thái doanh nghiệp nước ngoài đi theo. Khi các doanh nghiệp FDI nhỏ cũng tràn vào ngày càng nhiều thì cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân Việt Nam rõ ràng khó hơn”, ông Tuấn nói.

Theo đại diện VCCI, để trở thành đối tác chiến lược của các tập đoàn FDI, doanh nghiệp Việt không thể tiếp tục cạnh tranh bằng giá rẻ, mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng độ tin cậy, chất lượng ổn định, khả năng giao hàng đúng hạn và năng lực cung cấp giải pháp kỹ thuật đi kèm.

“Muốn trở thành đối tác chiến lược thì không chỉ bán sản phẩm, mà phải bán cả giải pháp, kỹ thuật và năng lực đồng hành”, ông nhấn mạnh.

Tuy nhiên, một trong những rào cản lớn nhất hiện nay chính là mô hình quản trị của nhiều doanh nghiệp tư nhân Việt Nam.

Theo ông Tuấn, các tập đoàn quốc tế yêu cầu hệ thống quản trị minh bạch, chuẩn hóa, có thể kiểm toán và kiểm soát rủi ro. Trong khi đó, không ít doanh nghiệp Việt vẫn vận hành theo mô hình gia đình, thiếu chuẩn hóa quản trị, thiếu minh bạch về tài chính và truy xuất nguồn gốc.

“Để trở thành đối tác chiến lược thì nhiều lĩnh vực phải đi đến mức đồng đầu tư, đồng chia sẻ rủi ro. Nhưng phần lớn doanh nghiệp Việt hiện vẫn chủ yếu làm theo từng đơn hàng đơn lẻ”, ông nói.

Vay vốn cứ dựa vào đất thì DN Việt rất khó làm đối tác chiến lược

Đáng chú ý, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng nút thắt lớn nhất hiện nay vẫn là vốn.

Theo ông, doanh nghiệp Việt đang phụ thuộc quá lớn vào vốn vay ngân hàng ngắn hạn với lãi suất cao. Điều này khiến khả năng cạnh tranh với các nhà cung cấp nước ngoài bị suy giảm đáng kể.

Ông dẫn thực tế, nhiều doanh nghiệp nước ngoài sẵn sàng đầu tư sẵn nhà xưởng, máy móc, hạ tầng trước cả khi có đơn hàng để tham gia đấu thầu trở thành nhà cung ứng cho các tập đoàn lớn. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt thường chỉ bắt đầu thuê nhà xưởng và đầu tư khi đã có hợp đồng.

“Nếu có tiềm lực vốn mạnh, họ có thể trượt vài gói thầu vẫn chịu được. Nhưng doanh nghiệp Việt thì rất khó theo cách đó”, ông nhận định.

Theo đại diện VCCI, cơ chế tiếp cận vốn hiện nay cũng đang tạo thêm rào cản cho doanh nghiệp tư nhân.

“Chúng ta vẫn chủ yếu dựa vào thế chấp đất đai để vay vốn. Nhưng nếu cứ vay vốn theo kiểu dựa vào đất như hiện nay thì doanh nghiệp Việt rất khó trở thành đối tác chiến lược của FDI”, ông Tuấn thẳng thắn nói.

Ông cho biết ngay cả việc vay vốn trong nước bằng tài sản đảm bảo đã khó, còn tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng nước ngoài lại càng khó hơn do các rào cản pháp lý liên quan đến đất đai. Theo ông, khung pháp luật hiện nay chưa cho phép doanh nghiệp sử dụng tài sản gắn liền với đất như nhà xưởng, máy móc hay quyền sử dụng đất để thế chấp vay vốn trực tiếp từ các tổ chức tín dụng nước ngoài.

“Chúng tôi từng kiến nghị cần có cơ chế để tổ chức tín dụng nước ngoài có thể ủy quyền cho tổ chức tín dụng trong nước xử lý tài sản nếu doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, nhưng hiện nay vẫn chưa mở được cơ chế đó”, ông nói.

Ngoài vốn, ông Đậu Anh Tuấn cũng chỉ ra bài toán lớn về nhân lực. Theo ông, doanh nghiệp tư nhân Việt Nam hiện đang ở thế bất lợi trong việc thu hút nhân sự chất lượng cao so với khối FDI.

“Muốn trở thành nhà cung cấp dài hạn cho các tập đoàn hàng đầu thì chất lượng nhân lực phải đủ mạnh. Nhưng hiện nay doanh nghiệp tư nhân trong nước rất khó cạnh tranh để hút nhân sự giỏi”, ông cho biết.

Từ thực tế này, VCCI đề xuất cần có các chương trình quốc gia để phát triển doanh nghiệp cung ứng chiến lược, tương tự mô hình mà Thái Lan hay Malaysia đang triển khai nhằm nâng năng lực doanh nghiệp nội địa.

Đồng thời, theo ông Tuấn, Việt Nam cũng cần có chính sách tạo động lực kinh tế để các tập đoàn FDI mở cửa mạnh hơn cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng.

“Doanh nghiệp là chủ thể quan trọng, nhưng chỉ doanh nghiệp thôi thì không thể tự giải quyết được tất cả. Cần những thay đổi lớn về vốn, pháp lý, nhân lực và chính sách hỗ trợ”, ông nhấn mạnh.