Ông Trump 'giáng đòn thuế' mới, đe dọa 621 tỷ USD thương mại Mỹ - châu Á

Trong khi Tòa án Tối cao Mỹ đang xem xét tính hợp pháp của các biện pháp thuế quan “có đi có lại” do Tổng thống Donald Trump ban hành, chính quyền Mỹ đồng thời đã và đang triển khai một loạt công cụ thuế quan khác, với lý do an ninh quốc gia.

Theo phân tích của Nikkei Asia, nếu được áp dụng đầy đủ, các biện pháp này có thể đe dọa tới 621 tỷ USD thương mại giữa Mỹ và châu Á.

Một phán quyết bất lợi từ Tòa án Tối cao - có thể được đưa ra bất cứ lúc nào - sẽ giáng đòn mạnh vào một trụ cột quan trọng trong chiến lược kinh tế của ông Trump. Tổng thống Mỹ lập luận rằng việc hoàn thuế cho các nhà nhập khẩu, những bên đã nộp hơn 200 tỷ USD tiền thuế, sẽ tạo ra “một mớ hỗn độn hoàn toàn”. Tuy nhiên, ngay cả khi các mức thuế đối ứng bị bác bỏ, Nhà Trắng vẫn còn Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 - một công cụ mạnh hơn, khó bị thách thức hơn về mặt pháp lý.

Điều 232 cho phép áp thuế theo từng sản phẩm nếu một cuộc điều tra kết luận rằng hàng nhập khẩu gây rủi ro cho an ninh quốc gia. Chỉ riêng trong năm ngoái, chính quyền ông Trump đã khởi động 14 cuộc điều tra theo Điều 232, nhắm vào các lĩnh vực từ máy móc, khoáng sản thiết yếu, dược phẩm đến ô tô.

Theo Nikkei Asia, ông Trump chịu trách nhiệm cho 40% trong tổng số 43 cuộc điều tra theo Điều 232 kể từ khi điều khoản này ra đời hơn sáu thập kỷ trước. Ông cũng là Tổng thống đầu tiên, vào năm 2017, thực sự áp thuế trên diện rộng với lập luận an ninh quốc gia, và tiếp tục mở rộng việc sử dụng công cụ này trong nhiệm kỳ hiện tại.

Trong nhiệm kỳ mới, chính quyền đã áp hoặc xem xét áp thuế an ninh quốc gia đối với thép, nhôm, ô tô, tủ bếp, đồ nội thất, đồng và chất bán dẫn - tất cả đều nằm ngoài phạm vi vụ kiện đang được Tòa án Tối cao xem xét.

Theo Inu Manak (Hội đồng Quan hệ Đối ngoại), điều đang diễn ra là một hình thức bảo hộ mang tính quyết đoán hơn nhiều, trong đó Điều 232 được sử dụng theo cách vượt xa thông lệ lịch sử, gây tổn hại cho người tiêu dùng Mỹ và lợi ích kinh tế dài hạn của chính nước Mỹ. Stephen Olson (ISEAS-Yusof Ishak Institute) cũng cảnh báo rằng các tiền lệ lịch sử không còn là chỉ dẫn đáng tin cậy: chính quyền có thể áp thuế diện rộng rồi chọn lọc miễn trừ cho những quốc gia “đã đạt thỏa thuận”.

Các quốc gia châu Á dễ bị tổn thương nhất

Trong số các đối tác châu Á của Mỹ, Trung Quốc là nước chịu rủi ro lớn nhất, với 142 tỷ USD hàng hóa có khả năng bị ảnh hưởng bởi các mức thuế theo Điều 232 đang chờ xử lý hoặc đã được xác định. Nhật Bản (107 tỷ USD) và Hàn Quốc (102 tỷ USD) lần lượt đứng thứ hai và thứ ba.

Dù một số đồng minh đã đạt được các thỏa thuận thuế suất cố định đối với một số mặt hàng, Deborah Elms (Quỹ Hinrich) cảnh báo rằng các thỏa thuận này không đảm bảo được áp dụng cho các cuộc điều tra Điều 232 trong tương lai, khiến hiệu lực của chúng suy giảm theo thời gian.

Thép và nhôm

Mỹ đã áp thuế 25% đối với thép và nhôm vào tháng 2 năm ngoái, trước khi nâng lên 50% vào tháng 6, với một số ngoại lệ hạn chế. Mỹ hiện nhập khẩu khoảng 50% nhu cầu nhôm và 25% nhu cầu thép. Canada là nhà cung cấp lớn nhất, trong khi Trung Quốc là nguồn cung châu Á hàng đầu, tiếp theo là Nhật Bản và Hàn Quốc.

Danh mục sản phẩm phái sinh chịu thuế đã mở rộng lên khoảng 720 mặt hàng, từ thiết bị xây dựng đến đồ gia dụng và phương tiện vận tải, gây tác động đặc biệt nặng nề tới Trung Quốc.

Đồng

Thuế 50% đối với nhập khẩu đồng được áp dụng từ tháng 8. Mỹ nhập khẩu khoảng 45% lượng đồng tiêu thụ, chủ yếu phục vụ ngành bán dẫn. Trung Quốc là nhà cung cấp lớn nhất, chủ yếu với dây dẫn điện cách điện cho viễn thông.

Gỗ, ván và đồ nội thất

Gỗ và ván chịu thuế 10%, trong khi một số đồ nội thất và tủ bếp chịu thuế 25%. Mỹ phụ thuộc mạnh vào châu Á đối với các sản phẩm gỗ lắp ráp; Trung Quốc chiếm gần 1/3 tổng lượng hàng hóa chịu thuế Điều 232 trong nhóm này. Các chuyên gia cảnh báo người tiêu dùng Mỹ sẽ là bên chịu thiệt lớn nhất, thông qua chi phí xây dựng và sửa chữa nhà ở tăng cao.

Ô tô và phụ tùng

Thuế 25% đối với ô tô, xe tải nhẹ và phụ tùng được áp dụng từ tháng 3 năm ngoái. Năm 2024, Mỹ nhập khẩu 8,1 triệu xe, trị giá 249,1 tỷ USD. Nhật Bản và Hàn Quốc chịu tác động nặng nề, với ngành ô tô chiếm tỷ trọng lớn trong GDP và xuất khẩu. Các nhà sản xuất Nhật Bản ước tính đã mất 9,7 tỷ USD lợi nhuận chỉ trong nửa đầu năm tài chính.

Xe tải

Thuế 25% áp lên xe tải hạng trung và hạng nặng, cùng thuế 10% đối với xe buýt, được triển khai từ tháng 11. Dù phần lớn xe được sản xuất trong nước, các nhà sản xuất vẫn phụ thuộc vào thép và nhôm nhập khẩu chịu thuế cao.

Máy bay không người lái và phụ tùng

Mỹ nhập khẩu hơn 484.000 máy bay không người lái trong năm 2024. Malaysia và Trung Quốc là các nhà cung cấp chính, trong khi Nhật Bản và Hàn Quốc xuất khẩu lượng lớn linh kiện. Tuy nhiên, các biện pháp quản lý khác - bao gồm lệnh cấm của FCC - có thể làm giảm vai trò của thuế Điều 232 trong lĩnh vực này.

Máy bay, động cơ phản lực và phụ tùng

Mỹ là nước xuất khẩu ròng hàng không vũ trụ, song vẫn phụ thuộc vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhật Bản, Hàn Quốc, Malaysia và Campuchia hiện được miễn trừ theo các thỏa thuận thương mại, giúp hạn chế tác động của Điều 232.

Dược phẩm

Thuế 100% dự kiến áp lên dược phẩm không sản xuất tại Mỹ đã bị tạm hoãn để đàm phán. Singapore dẫn đầu về giá trị xuất khẩu dược sinh học, trong khi Ấn Độ cung cấp khối lượng lớn nguyên liệu dược phẩm hoạt tính.

Khoáng sản thiết yếu

Mỹ nhập khẩu hoàn toàn 12 loại khoáng sản thiết yếu, với mức độ phụ thuộc đặc biệt cao vào Trung Quốc trong lĩnh vực đất hiếm (70%). Bất kỳ mức thuế nào cũng có thể gây tác động lan tỏa mạnh mẽ tới toàn bộ chuỗi cung ứng công nghiệp.

Robot và máy móc công nghiệp

Trung Quốc là nhà cung cấp lớn nhất, tiếp theo là Nhật Bản và Hàn Quốc. Phòng Thương mại Mỹ cảnh báo rằng thuế quan trong lĩnh vực này sẽ làm tăng chi phí sản xuất trong nước, đi ngược lại mục tiêu tái công nghiệp hóa.

Tuabin gió

Chính quyền đang xem xét áp thuế đối với tuabin gió và linh kiện. Hàn Quốc là quốc gia châu Á chịu tác động lớn nhất, trong bối cảnh Mỹ phụ thuộc nặng vào linh kiện nhập khẩu.

Bán dẫn và thiết bị chip

Thuế 25% đối với chip tiên tiến đã được công bố. Đài Loan và Malaysia là các nhà cung cấp chính. Các thỏa thuận đầu tư song phương đã giúp một số đối tác được miễn trừ.

Polysilicon

Các cuộc điều tra an ninh quốc gia nhắm vào polysilicon - vật liệu then chốt cho pin mặt trời và bán dẫn - đe dọa Thái Lan và Malaysia. Thuế chống bán phá giá cực cao đã được áp dụng nhằm ngăn chặn việc né thuế của các công ty Trung Quốc.

Theo Nikkei Asia