PGS.TS Trần Đình Thiên: Không thể 'rải thóc cho chim sẻ', phải nuôi doanh nghiệp đầu đàn

Phát biểu tại hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các tập đoàn kinh tế", PGS-TS Trần Đình Thiên, thành viên Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, câu chuyện phát triển tập đoàn kinh tế tư nhân không chỉ là vấn đề của một vài doanh nghiệp riêng lẻ, mà là bài toán cấu trúc của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam sau 40 năm Đổi mới.

Theo ông, dù Việt Nam xác định phát triển dựa trên cả khu vực kinh tế nhà nước và kinh tế tư nhân, nhưng hiệu quả tổng thể vẫn chưa đạt kỳ vọng. Nguyên nhân nằm ở việc lực lượng doanh nghiệp trong nước chưa được quan tâm phát triển đúng mức, đặc biệt là về cấu trúc và vai trò của từng khu vực doanh nghiệp trong nền kinh tế.

PGS-TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh, kinh nghiệm quốc tế cho thấy, muốn trở thành cường quốc kinh tế thì phải có các tập đoàn kinh tế mạnh, đặc biệt là các tập đoàn tư nhân đủ năng lực cạnh tranh toàn cầu, từng bước vươn lên thành các doanh nghiệp xuyên quốc gia hoặc đa quốc gia. Đây là điều kiện mang tính nền tảng.

Ông cũng cho rằng, nền kinh tế hiện đại vận hành theo chuỗi giá trị, do đó cần có các tập đoàn lớn đóng vai trò dẫn dắt. Thực tiễn từ các quốc gia Đông Bắc Á như Nhật Bản, Hàn Quốc hay Trung Quốc cho thấy, sự kết hợp giữa một Nhà nước kiến tạo và khu vực tư nhân đủ mạnh là yếu tố then chốt tạo nên các “kỳ tích kinh tế”.

Phân tích cụ thể, ông Thiên cho biết Nhật Bản xây dựng được hệ sinh thái công nghiệp nhiều tầng, trong đó doanh nghiệp lớn đóng vai trò trụ cột, còn doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia vào mạng lưới công nghiệp hỗ trợ. Hàn Quốc lại nổi bật với mô hình phối hợp giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, khi khu vực nhà nước đảm nhận những khâu khó sinh lời để tạo điều kiện cho doanh nghiệp tư nhân phát triển.

Trong khi đó, Đông Nam Á, do thiếu các trụ cột doanh nghiệp đủ mạnh, đã không tạo được bước nhảy vọt tương tự Đông Bắc Á. Việt Nam, theo ông Thiên, đang đứng trước cơ hội bứt phá nhưng cũng đối mặt nguy cơ bỏ lỡ nếu không kịp thời xây dựng lực lượng doanh nghiệp dẫn dắt.

Ông nhấn mạnh, Việt Nam đang bước vào thời điểm có thể “vượt trần công nghệ”, tương tự những giai đoạn bứt phá của Nhật Bản và Hàn Quốc trước đây. Tuy nhiên, để làm được điều này, cần có các tập đoàn tư nhân mạnh đóng vai trò tiên phong, trong khi Nhà nước giữ vai trò hỗ trợ và kiến tạo môi trường.

Theo PGS-TS Trần Đình Thiên, các tập đoàn kinh tế của Việt Nam không chỉ cần lớn về quy mô mà còn phải đủ năng lực dẫn dắt chuỗi giá trị, có chiến lược vươn ra toàn cầu. Trong bối cảnh mới, nếu vẫn tập trung vào các ngành công nghiệp truyền thống như xi măng, thép mà không chuyển dịch sang công nghệ và các lĩnh vực mới, sẽ khó bắt kịp xu thế phát triển.

Ông cũng chỉ ra rằng, một trong những điểm nghẽn hiện nay là định kiến xã hội đối với doanh nhân và người giàu, khiến khu vực tư nhân chưa được nhìn nhận đúng vai trò. Bên cạnh đó, môi trường thể chế chưa thực sự thuận lợi khiến doanh nghiệp trong nước, vốn đã nhỏ và yếu, khó có điều kiện phát triển.

Hiện nay, lực lượng doanh nghiệp trụ cột của Việt Nam còn mỏng, tuổi thọ doanh nghiệp thấp, trong khi yêu cầu cạnh tranh ngày càng khốc liệt. Doanh nghiệp vừa phải chống chịu các biến động bên ngoài, vừa được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng chính.

Từ đó, ông Thiên cho rằng Nhà nước cần tạo điều kiện thực chất để doanh nghiệp phát triển, đặc biệt là trong việc lựa chọn chiến lược công nghiệp phù hợp. Việc hỗ trợ doanh nghiệp cũng cần thay đổi cách tiếp cận, thay vì dàn trải như trước đây.

“Chúng ta không thể tiếp tục hỗ trợ theo kiểu ‘rải thóc cho chim sẻ ăn’, mà cần tập trung vào các doanh nghiệp dẫn dắt, hỗ trợ đúng điểm nghẽn của từng chuỗi giá trị”, ông nói.

Ông cũng đề xuất lựa chọn một số doanh nghiệp tiêu biểu trong các ngành trọng điểm như ô tô để tập trung hỗ trợ, tạo hiệu ứng lan tỏa. Đồng thời, các doanh nghiệp dẫn dắt cũng cần có cam kết rõ ràng về hiệu quả và trách nhiệm trong việc phát triển chuỗi giá trị.

Theo PGS-TS Trần Đình Thiên, việc hình thành các tập đoàn kinh tế mạnh không chỉ là mục tiêu phát triển doanh nghiệp, mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng trở thành một nền kinh tế phát triển trong tương lai.