Phần cứng sân bay Long Thành cơ bản xong, phần mềm còn 3 nút thắt: Thủ tướng chỉ đạo ngắn gọn

Tại cuộc họp với Bộ Xây dựng ngày 29/4, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu không để chậm tiến độ dự án sân bay Long Thành (quy mô 16 tỷ USD), đồng thời yêu cầu các bộ, ngành tập trung tháo gỡ vướng mắc để đưa công trình vào khai thác trong năm 2026. Đây là chỉ đạo mới nhất trong bối cảnh dự án hạ tầng hàng không lớn nhất cả nước đang bước vào giai đoạn tăng tốc nhưng đồng thời cũng đối mặt nhiều áp lực về nhân sự, tài chính và tổ chức điều hành.

Theo kế hoạch, sân bay Long Thành giai đoạn 1 dự kiến hoàn thành trước tháng 6/2026. Tổng CTCP Cảng hàng không Việt Nam (ACV) - chủ đầu tư dự án thành phần 3 - cho biết mục tiêu khai thác kỹ thuật vào tháng 9 và vận hành thương mại trong quý IV/2026 vẫn “khả thi”, song phụ thuộc lớn vào việc xử lý kịp thời các điểm nghẽn hiện nay.

Giai đoạn 1 của sân bay Long Thành gồm 4 dự án thành phần trong đó, các dự án liên quan đến trụ sở cơ quan quản lý Nhà nước, hệ thống quản lý bay và các công trình dịch vụ mặt đất hiện cơ bản bám sát kế hoạch. Tuy nhiên, áp lực lớn nhất đang dồn vào dự án thành phần 3 - phần việc quan trọng nhất của toàn dự án, bao gồm nhà ga hành khách, đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ và hệ thống hạ tầng kỹ thuật.

Theo báo cáo đến cuối tháng 3/2026, dự án thành phần 3 mới hoàn thành 3/15 gói thầu. 12 gói còn lại đạt khoảng 74% giá trị hợp đồng. Trong đó, hai gói bị cảnh báo chậm tiến độ là gói 4.8 (thi công hệ thống giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật), cùng gói 5.10 là nhà ga hành khách, hạng mục được xem là “trái tim” của sân bay. Đây đều là các hạng mục có tính quyết định đến khả năng vận hành đồng bộ của toàn dự án.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là thiếu hụt nhân lực thi công. Theo tính toán, toàn công trường cần khoảng 14.000 lao động để đáp ứng tiến độ, nhưng đến cuối tháng 4 mới huy động được hơn 8.400 người, tương đương khoảng 60% nhu cầu.

Riêng tại gói thầu 5.10, cuối tháng 1, liên danh nhà thầu từng huy động khoảng 5.300 lao động mỗi ngày nhưng sau đó giảm mạnh xuống còn khoảng 1.500 người. Thời điểm giữa tháng 4, số nhân sự đã tăng trở lại khoảng 3.400 người nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với nhu cầu khoảng 6.000 lao động. Tương tự, gói 4.8 hiện mới có khoảng 1.200 nhân sự trong khi cần tới 1.900 người để bảo đảm tiến độ.

Được biết, đây là 2 trong số 5 gói thầu (tổng giá trị trúng thầu hơn 8.300 tỷ đồng) có sự tham gia của Vinaconex (VCG). Theo thông tin từ Vinaconex, gói thầu 5.10 dự kiến hoàn thành ngày 30/11/2026, gói thầu 4.8 dự kiến hoàn thành ngày 30/6/2026.

Không chỉ thiếu nhân lực, tiến độ dự án còn chịu áp lực từ khó khăn dòng tiền và công tác thanh toán cho nhà thầu. Nhiều doanh nghiệp thi công phản ánh việc thanh toán khối lượng hoàn thành đang bị chậm, trong khi chi phí vật liệu xây dựng tăng mạnh khiến áp lực tài chính ngày càng lớn. Một số nhà thầu cũng chưa bố trí đủ nhân sự lập hồ sơ thanh toán, đồng thời phát sinh bất đồng về cơ chế điều chỉnh hợp đồng và tỷ lệ thanh toán trong bối cảnh giá nguyên vật liệu biến động.

Việc dòng tiền bị ách tắc khiến nhiều nhà thầu gặp khó trong huy động thêm thiết bị và lao động, tạo ra vòng luẩn quẩn: Thiếu người khiến tiến độ chậm, tiến độ chậm làm khối lượng nghiệm thu kéo dài, còn thanh toán chậm tiếp tục ảnh hưởng khả năng triển khai thi công.

Bên cạnh đó, dự án còn chịu tác động từ các vụ điều tra sai phạm đấu thầu tại ACV. Ngày 4/3/2026, ACV công bố thông tin về việc Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an bắt tạm giam ông Vũ Thế Phiệt - Chủ tịch HĐQT ACV và ông Nguyễn Tiến Việt - thành viên HĐQT kiêm Phó Tổng giám đốc, để điều tra hành vi vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.

Đáng chú ý, ông Nguyễn Tiến Việt đồng thời là Giám đốc Ban quản lý dự án sân bay Long Thành từ cuối năm 2023, phụ trách trực tiếp công tác triển khai thi công. Việc lãnh đạo chủ chốt bị điều tra đúng giai đoạn nước rút khiến bộ máy điều hành dự án chịu thêm áp lực, đặc biệt trong công tác điều phối nhà thầu và xử lý thủ tục thanh toán.

Tuy vậy, Chính phủ khẳng định việc xử lý sai phạm phải đi song song với bảo đảm tiến độ dự án. Ngày 21/4, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Công an sớm kết luận điều tra, tháo gỡ vướng mắc thanh toán cho nhà thầu và tạo điều kiện để các cá nhân không liên quan tiếp tục triển khai công việc.

Trong bối cảnh khối lượng thi công còn lớn, nhân lực thiếu hụt, giá vật liệu tăng và nhiều vướng mắc chưa được giải quyết triệt để, mục tiêu đưa sân bay Long Thành vào vận hành trong năm 2026 đang trở thành áp lực rất lớn với chủ đầu tư và các nhà thầu. Tuy nhiên, đây vẫn là yêu cầu xuyên suốt mà Chính phủ đặt ra đối với dự án hạ tầng trọng điểm quốc gia này.