Phát hiện hơn 67.000 cửa hàng 'ma' trên các nền tảng giao đồ ăn nổi tiếng cả nước

Một khiếu nại tưởng chừng đơn lẻ về chất lượng bánh sinh nhật đã mở ra cuộc điều tra quy mô lớn tại Trung Quốc, qua đó phơi bày mô hình kinh doanh bất hợp pháp mang tính hệ thống trong lĩnh vực giao đồ ăn trực tuyến. Hơn 67.000 nhà cung cấp “ma” bị phát hiện, hàng triệu sản phẩm đã được tiêu thụ, kéo theo những rủi ro nghiêm trọng về an toàn thực phẩm và quyền lợi người tiêu dùng.

Một chiếc bánh lỗi phanh phui 67.000 “nhà cung cấp ma”

Cuộc điều tra bắt đầu từ mùa hè năm ngoái. Khi đó, một người đàn ông tại Bắc Kinh, được xác định là Liu, nhận chiếc bánh sinh nhật có chi tiết trang trí không thể ăn được, theo các nguồn tin từ truyền thông Trung Quốc.

Sản phẩm được đặt qua một nền tảng giao hàng trực tuyến. Không hài lòng với chất lượng, ông Liu đã báo cáo người bán với chính quyền địa phương.

Kết quả xác minh ban đầu cho thấy đơn vị này thuộc một chuỗi cửa hàng bánh ngọt giả mạo, tự nhận sở hữu gần 400 địa điểm. Trên thực tế, hệ thống vận hành bằng giấy phép kinh doanh thực phẩm bị làm giả và không có cửa hàng vật lý.

Từ phát hiện ban đầu, cơ quan chức năng triển khai cuộc rà soát trên phạm vi toàn quốc. Kết quả cho thấy sự tồn tại của một chuỗi cung ứng thực phẩm ngầm.

Theo đó, người bán nhận tiền từ khách hàng, sau đó đăng lại đơn hàng lên một nền tảng trung gian để các nhà sản xuất khác tham gia đấu thầu. Đơn hàng được giao cho bên trả giá thấp nhất, kéo theo hệ quả trực tiếp đối với chất lượng và an toàn thực phẩm.

Theo hãng thông tấn Tân Hoa Xã, hơn 67.000 nhà cung cấp “ma” đã bị phát hiện, với tổng cộng hơn 3,6 triệu chiếc bánh được bán ra thông qua mô hình này.

Một ví dụ được đưa ra cho thấy cách thức vận hành của hệ sinh thái này: Một khách hàng chi 252 nhân dân tệ (khoảng 972.000 đồng) cho chiếc bánh đường kính 15cm. Đơn hàng sau đó được đưa lên nền tảng trung gian, nơi các nhà cung cấp lần lượt chào giá 100, 90 và 80 nhân dân tệ. Bên trả giá thấp nhất giành quyền thực hiện.

Kết quả, đơn vị “cửa hàng ma” giữ gần một nửa số tiền khách hàng đã thanh toán. Nền tảng giao hàng thu khoảng 20% phí dịch vụ. Người trực tiếp sản xuất chỉ nhận khoảng 30% giá trị đơn hàng, với biên lợi nhuận thấp.

Cơ quan quản lý nhận định đây là một hình thức hoạt động bất hợp pháp mới, đã được công nghiệp hóa và mở rộng quy mô.

Cơ quan quản lý thị trường Trung Quốc kết luận trong báo cáo công bố tuần trước rằng 7 nền tảng giao hàng lớn, bao gồm PDD (công ty mẹ của Temu), Alibaba, Douyin (thuộc ByteDance), Meituan và JD.com, đã không thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ người tiêu dùng cũng như không xác minh đúng quy định đối với giấy phép của các nhà cung cấp thực phẩm.

Tổng mức phạt được áp đặt lên tới 3,6 tỷ nhân dân tệ (gần 14.000 tỷ đồng), ghi nhận mức cao nhất kể từ khi luật an ninh lương thực của nước này được sửa đổi vào năm 2015.

Trong số này, PDD chịu mức phạt lớn nhất, 1,5 tỷ nhân dân tệ, do nhiều lần từ chối cung cấp thông tin, nộp tài liệu sai lệch và có hành vi cản trở quá trình thực thi pháp luật. Các doanh nghiệp liên quan đã đưa ra phản hồi, cho biết sẽ chấp hành quyết định xử phạt và tăng cường tuân thủ quy định.

Cuộc điều tra cũng phản ánh bối cảnh cạnh tranh giá khốc liệt trong ngành giao đồ ăn. Các nền tảng triển khai nhiều chương trình giảm giá nhằm thu hút người dùng, tạo áp lực lên toàn bộ chuỗi cung ứng.

Tại Trung Quốc, hiện tượng này được gọi là “neijuan”, chỉ trạng thái cạnh tranh dồn ép khiến doanh nghiệp phải liên tục cắt giảm chi phí, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Xu hướng này đã lan rộng sang nhiều lĩnh vực như xe điện và pin năng lượng mặt trời, góp phần gia tăng áp lực giảm phát khi giá cả đi xuống và tiêu dùng suy yếu.

Để đối phó, Bắc Kinh đã phát động chiến dịch chống “neijuan” từ năm ngoái, cam kết kiềm chế các hành vi cạnh tranh không lành mạnh trên toàn nền kinh tế. Tháng trước, tờ Kinh tế Nhật báo cũng đăng bài bình luận kêu gọi chấm dứt cuộc chiến giá trong lĩnh vực giao đồ ăn.

“Các doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống buộc phải hy sinh chất lượng, thu hẹp biên lợi nhuận, đẩy toàn ngành vào vòng xoáy thua lỗ chỉ để duy trì sản lượng”, bài viết nhận định.

Bà Flora Chang - nhà phân tích tại S&P Global Ratings, cho biết sự can thiệp chủ động của chính phủ đã bước đầu giúp kiềm chế cạnh tranh không lành mạnh. Tuy nhiên, các nền tảng vẫn có thể tìm kiếm những hình thức cạnh tranh khác, chẳng hạn như trợ cấp dưới nhiều dạng khác nhau.

“Dù vậy, các khoản phạt đang mở đường để các nền tảng chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng… Nhìn chung, điều này cho thấy giai đoạn tồi tệ nhất của cạnh tranh không lành mạnh có thể đã qua, dù con đường phục hồi lợi nhuận vẫn còn dài”, bà nhận định.

Chuỗi hành vi cản trở có hệ thống

Trong quá trình lần theo chuỗi cung ứng bất hợp pháp, cơ quan chức năng ghi nhận nhiều hành vi thiếu hợp tác từ phía doanh nghiệp, theo China Quality Daily.

Có trường hợp, khi điều tra viên thẩm vấn một nhân viên nền tảng, một đồng nghiệp đã lén chuyển tờ giấy ghi “hãy im lặng”. Khi bị phát hiện, tờ giấy bị tiêu hủy ngay tại chỗ.

Một vụ việc khác xảy ra vào tháng 12, khi trưởng bộ phận an ninh của một công ty dẫn người xông vào hiện trường, có hành vi xô đẩy lực lượng thực thi. Vài ngày sau, một lãnh đạo cấp cao bất ngờ ngã quỵ trong quá trình thẩm vấn và được đưa đi cấp cứu, nhưng kết luận y tế không ghi nhận vấn đề nghiêm trọng.

Cơ quan điều tra đánh giá đây là chuỗi hành vi mang tính hệ thống nhằm cản trở quá trình xác minh. Ngay cả những doanh nghiệp không đối đầu trực tiếp cũng có biểu hiện trì hoãn, từ chối cung cấp dữ liệu hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ.

Vụ việc cho thấy những lỗ hổng đáng kể trong cơ chế kiểm soát nền tảng và xác minh nhà cung cấp trong lĩnh vực giao đồ ăn. Đồng thời, đây cũng là tín hiệu về việc tăng cường quản lý nhằm bảo vệ người tiêu dùng và thiết lập lại trật tự thị trường.

Theo CNN