Phát hiện quả trứng khủng long với cấu trúc chưa từng ghi nhận, có niên đại khoảng 70 triệu năm

Một quả trứng khủng long có kích thước tương đương quả bưởi được phát hiện trong một tầng hóa thạch tại Trung Quốc đã mang đến bất ngờ lớn cho giới khoa học. Thay vì chứa phôi khủng long hoặc trầm tích như thường thấy, bên trong quả trứng này lại được lấp đầy bởi các tinh thể canxit lấp lánh, bám dọc theo mặt trong của vỏ, tạo nên một dạng “địa thạch khủng long” hoàn toàn hình thành tự nhiên.

Phát hiện hiếm gặp này đã mở ra nhiều dữ liệu quan trọng về cấu trúc vỏ trứng khủng long. Đây là một loại trứng hoàn toàn mới, chưa từng được ghi nhận trước đó, được đặt tên là Shixingoolithus qianshanensis. Thông tin này được công bố trong một nghiên cứu năm 2022 do nhà cổ sinh vật học Thanh Hà thuộc Đại học An Huy (Trung Quốc) chủ trì.

Đáng chú ý, đây cũng là một trong số rất ít các mẫu trứng khủng long, thậm chí là bằng chứng hiếm hoi liên quan đến khủng long, từng được phát hiện tại hệ tầng Thượng Phấn Trắng Chishan thuộc bồn địa Tiềm Sơn, có niên đại khoảng 70 triệu năm. Khu vực này trước đây chủ yếu được biết đến với các hóa thạch rùa, động vật có vú và chim thuộc kỷ Paleocen, chứ không phải nơi thường xuyên ghi nhận dấu tích khủng long.

Quả trứng nói trên thực chất là một trong hai mẫu cùng được phát hiện, cả hai đều thuộc cùng một chi trứng. Do không còn dấu vết phôi thai và cho đến nay chưa có mẫu trứng Shixingoolithus nào được tìm thấy cùng với bộ xương khủng long, các nhà khoa học vẫn chưa thể xác định chính xác loài khủng long nào đã đẻ ra chúng.

Dù vậy, nhóm nghiên cứu khẳng định đây chắc chắn là trứng khủng long. Kết luận này dựa trên cấu trúc vi mô của vỏ trứng, vốn cho thấy nhiều điểm tương đồng rõ rệt với các loại trứng khủng long đã được xác định trước đó, đồng thời khác biệt với trứng của những nhóm động vật khác như bò sát hay chim. Chính những đặc điểm vi cấu trúc này đã giúp giới khoa học xác nhận đây là một loài trứng hoàn toàn mới.

Ngoài giá trị phân loại, việc phân tích lớp vỏ trứng, đặc biệt là quá trình kết tinh canxit bên trong, còn cung cấp nhiều thông tin quan trọng về điều kiện môi trường cổ đại. Để các tinh thể khoáng chất có thể hình thành trong một quả trứng khủng long, cần hội tụ nhiều yếu tố đặc biệt.

Trước hết, phôi bên trong phải phân hủy hoàn toàn, khiến trứng trở nên rỗng. Sau đó, nước ngầm thấm dần qua các lỗ siêu nhỏ và các vết nứt trên vỏ, mang theo khoáng chất hòa tan. Theo thời gian, các khoáng chất này lắng đọng và kết tinh, tạo thành những tinh thể canxit đặc trưng.

Trong một nghiên cứu được công bố đầu năm nay, các nhà khoa học thậm chí đã sử dụng chính các tinh thể canxit bên trong một quả trứng khủng long khác để xác định trực tiếp niên đại của trứng. Đây được xem là một bước tiến hiếm hoi trong lĩnh vực cổ sinh vật học. Do các tinh thể được hình thành từ nước ngầm sau khi trứng bị chôn vùi, chúng còn lưu giữ thông tin về dòng chất lỏng từng lưu thông trong tầng đá cũng như điều kiện địa hóa của môi trường nơi tổ trứng tồn tại.

Không chỉ mang ý nghĩa khoa học, những tinh thể này còn cho thấy một trong những cách đặc biệt mà Trái đất lưu giữ dấu vết của sự sống qua hàng chục triệu năm. Hiện tượng này tương tự như việc xương động vật trong hang động bị bao phủ bởi khoáng chất hay những hóa thạch dần được thay thế bằng lớp opal óng ánh, phản ánh quá trình biến đổi chậm rãi nhưng bền bỉ của tự nhiên qua thời gian địa chất.