Phát hiện xác tàu đắm chứa 3,5 tấn 'kho báu' bị chôn sâu dưới đáy biển suốt 650 năm

Mới đây, các nhà khoa học đã phát hiện xác một con tàu bị đắm ở vùng biển ngoài khơi Singapore. Cùng với xác tàu là khoảng 3,5 tấn đồ sứ men lam trắng nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc.

Theo mô tả, con tàu khoảng 650 năm tuổi, có khả năng đang trên đường từ Trung Quốc đến Temasek - một khu định cư lịch sử nằm trên địa điểm của Singapore ngày nay. Con tàu chở đồ sứ thời nhà Nguyên.

Michael Flecker - nhà khảo cổ học biển cấp cao tại Heritage SG, đơn vị trực thuộc Hội đồng Di sản Quốc gia Singapore và đại diện nhóm nghiên cứu, cho biết, họ đã mất 4 năm để khảo sát, xác định vị trí con tàu đắm từ thế kỷ 14 và thu hồi những phần hàng hóa còn sót lại.

Trong quá trình khai quật, nhóm nghiên cứu đã thu được khoảng 3,5 tấn mảnh gốm sứ, trong đó có khoảng 136kg đồ sứ thời Nguyên. Đây là loại gốm sứ men trắng vẽ hoa văn xanh đặc trưng và tinh xảo, cùng một số hiện vật còn nguyên vẹn hoặc gần như nguyên vẹn.

Dù xác tàu nằm ở vùng nước nông, công việc khai quật không hề dễ dàng. Các nhà nghiên cứu phải đối mặt với dòng chảy mạnh và tầm nhìn dưới nước rất kém. Vì điều kiện khắc nghiệt này, họ chỉ có thể lặn một lần trong khoảng bốn tuần.

Ông cũng cho biết thêm, ngay cả trong những lần lặn đó, các thợ lặn đôi khi bị dòng nước cuốn xuống đáy biển hoặc phải lần mò trong bóng tối để quay lại vị trí nơi đồng đội đang thả dây.

Trong điều kiện như vậy, con tàu gần như đã bị phân hủy hoàn toàn. Tuy nhiên, Flecker cho rằng đây có thể là một thuyền buồm Trung Quốc - loại tàu buồm được sử dụng phổ biến vào đầu thời Trung cổ.

Do môi trường khắc nghiệt, rất ít hiện vật còn nguyên vẹn. Phần lớn đồ gốm sứ tìm thấy tại khu vực này chỉ là những mảnh vỡ. Dù vậy, vẫn có đủ hiện vật còn tương đối nguyên để các nhà nghiên cứu nhận diện được các họa tiết đặc trưng, như hình rồng bốn móng hoặc phượng hoàng bao quanh bởi vòng hoa cúc.

Đặc biệt, sự xuất hiện lặp lại của một họa tiết rất phổ biến, đó là hình đôi vịt uyên ương bơi trong ao sen đã giúp Flecker xác định niên đại của con tàu đắm. Theo nghiên cứu, họa tiết này là dấu ấn đặc trưng gắn liền với triều đại của Hoàng đế Văn Tông, từ năm 1328 đến năm 1332. Sau khi ông bị phế truất, các lò nung thương mại đã sản xuất số lượng lớn đồ gốm mang họa tiết này, và phần lớn trong số đó được xuất khẩu ra nước ngoài.

Những dữ kiện này giúp các nhà nghiên cứu thu hẹp đáng kể khung thời gian con tàu có thể bị chìm. Các lò nung hoàng gia có thể đã bị đóng cửa khoảng 20 năm sau đó, càng làm rõ thêm mốc thời gian.

Ngay cả khi một số lò nung vẫn tiếp tục sản xuất đồ gốm, triều Nguyên cũng sụp đổ vào năm 1368. Sau đó, vị hoàng đế đầu tiên của nhà Minh ban lệnh cấm buôn bán đường biển vào khoảng năm 1371. Vì vậy, theo nghiên cứu, ngay cả ước tính thận trọng nhất cũng cho thấy con tàu đắm trong khoảng từ cuối những năm 1320 đến năm 1371.

Theo Shane McCausland - Giáo sư Lịch sử Nghệ thuật tại SOAS University of London (trước đây là Trường Nghiên cứu Phương Đông và châu Phi), dù không tham gia nghiên cứu này, ông có nhiều hiểu biết về gốm sứ Trung Quốc thời kỳ đó. Ông cho biết đồ sứ thời Nhà Nguyên rất được tầng lớp thượng lưu trên khắp lục địa Á - Âu ưa chuộng.

“Đây là đồ gốm sứ nên không được coi trọng như vàng, tranh vẽ, thư pháp hay những công trình kiến trúc vĩ đại nhất. Tuy nhiên, giá trị của nó nằm ở độ trong, độ cứng đáng kinh ngạc, một loại vật liệu kỳ diệu", ông bày tỏ.

Ông cũng cho biết từng tồn tại niềm tin rằng loại sứ này có đặc tính “ma thuật”: nếu bị tẩm độc, nó sẽ nứt vỡ. Điều đó phần nào lý giải vì sao những nhà cai trị đa nghi lại muốn sở hữu những món đồ sứ xanh trắng.

Theo McCausland, đồ sứ này cũng làm sáng tỏ bản chất của các mạng lưới thương mại tồn tại vào thời điểm đó. Nó được chế tác bởi các nghệ nhân Trung Quốc, sử dụng coban có nguồn gốc từ Ba Tư (nay là Iran), trước khi được xuất khẩu dọc theo các tuyến đường tơ lụa trên bộ và trên biển do người Mông Cổ kiểm soát.

Đối với ông, đồ sứ thời Nhà Nguyên là một bước đột phá lớn cả về văn hóa lẫn công nghệ trong nghệ thuật Trung Quốc dưới thời Mông Cổ, qua đó bác bỏ những quan niệm chính thống lâu nay về triều đại này. Ngay cả đến những năm 1930, nhiều học giả vẫn nhầm tưởng rằng loại đồ sứ này được sản xuất dưới các triều đại khác.

Theo Flecker, lô hàng này nhiều khả năng đã rời cảng Tuyền Châu - một thương cảng lớn ở bờ biển phía đông Trung Quốc, gần các trung tâm sản xuất tại Phúc Kiến, Chiết Giang và Giang Tây, để hướng đến Temasek.

Temasek vốn là một cảng miễn thuế quan trọng vào thế kỷ 14. Tuy nhiên, theo Flecker, vụ đắm tàu này mang lại bằng chứng cụ thể hơn: Phát hiện không chỉ cho thấy quy mô tiêu thụ hàng hóa của cư dân địa phương, mà còn là minh chứng rõ ràng cho mức độ giàu có và thịnh vượng của khu định cư vào thời điểm đó.