Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam: Cần siết chặt giám sát khi nâng ngưỡng miễn thuế lên 1 tỷ đồng

Theo số liệu của cơ quan thuế, khoảng 2,56 triệu hộ, cá nhân kinh doanh hiện có doanh thu dưới 1 tỷ đồng mỗi năm. Điều đó đồng nghĩa với việc một lượng lớn đối tượng sẽ được miễn thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng (VAT), qua đó giảm đáng kể gánh nặng chi phí, tạo dư địa phục hồi và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, chính sách càng “mở” thì yêu cầu quản lý càng phải “chặt”.

Nguy cơ “lách ngưỡng” không mới, nhưng sẽ tinh vi hơn

Chia sẻ trên VTV, bà Lê Thị Duyên Hải – Phó Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, thẳng thắn chỉ ra rủi ro lớn nhất: Kê khai doanh thu thấp hơn thực tế để nằm dưới ngưỡng miễn thuế.

Thực tế, ngay từ khi ngưỡng 500 triệu đồng còn hiệu lực, hiện tượng này đã xuất hiện. Khi “trần” được nâng lên gấp đôi, dư địa để “lách” cũng mở rộng tương ứng.

Không dừng ở việc khai thấp doanh thu, một hình thức khác được dự báo sẽ gia tăng là chia tách hộ kinh doanh. Theo đó, một cơ sở có doanh thu lớn hoàn toàn có thể tách thành nhiều hộ nhỏ, đứng tên các cá nhân khác nhau, từ người thân đến nhân viên, nhằm phân tán doanh thu, né nghĩa vụ thuế.

“Với một hộ kinh doanh đạt doanh thu khoảng 3 tỷ đồng/năm, nếu chia thành ba hộ, mỗi hộ 1 tỷ đồng, thì về mặt hình thức đều nằm trong diện miễn thuế. Nếu không có cơ chế kiểm soát, đây sẽ là kẽ hở lớn gây thất thu ngân sách”, bà Hải cảnh báo.

Ranh giới nằm ở tính độc lập của hộ kinh doanh

Điểm mấu chốt, theo Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam, không nằm ở việc có tách hay không, mà là tách có thực chất hay chỉ mang tính hình thức.

Một hộ kinh doanh được coi là độc lập khi đáp ứng đồng thời các tiêu chí: Có nguồn vốn riêng, tài sản riêng, hoạt động kinh doanh riêng và chịu trách nhiệm pháp lý độc lập.

Ngược lại, nếu nhiều hộ cùng sử dụng chung mặt bằng, chung nguồn hàng, chung dòng tiền, thậm chí chung người điều hành, thì việc tách chỉ là “vỏ bọc” nhằm né thuế.

Trong thực tế tư vấn, không hiếm trường hợp vợ chồng cùng sở hữu một cơ sở kinh doanh nhưng muốn đứng tên thành nhiều hộ; hoặc một cửa hàng tách thành nhiều điểm bán trên giấy tờ, trong khi hoạt động thực tế không thay đổi.

“Những trường hợp này cần được nhận diện và xử lý trên cơ sở dữ liệu, không thể chỉ dựa vào khai báo của người nộp thuế”, bà Hải nhấn mạnh.

Siết giám sát bằng dữ liệu, không chỉ bằng thanh tra

Một điểm đáng chú ý là cơ quan thuế hiện đã có nhiều công cụ để nhận diện hành vi bất thường, từ cơ sở dữ liệu dân cư, đăng ký kinh doanh, đến thông tin địa điểm, dòng tiền và hóa đơn.

Việc kết nối, đối chiếu các nguồn dữ liệu này sẽ giúp phát hiện những dấu hiệu như: nhiều hộ đăng ký cùng địa chỉ, có quan hệ gia đình, doanh thu sát ngưỡng trong thời gian dài, hoặc biến động bất thường khi chính sách thay đổi.

Khi phát hiện dấu hiệu chia tách không hợp pháp, cơ quan chức năng có thể tiến hành truy thu thuế và xử phạt theo quy định.

Tuy nhiên, bài toán đặt ra không chỉ là “phát hiện – xử lý”, mà còn là thiết kế chính sách đủ chặt ngay từ đầu. Theo đó, các quy định chống chia tách doanh thu mang tính hình thức cần được cụ thể hóa, đi kèm cơ chế báo cáo định kỳ và hậu kiểm hiệu quả.

Ở chiều ngược lại, Phó Chủ tịch Hội tư vấn thuế Việt Nam cũng lưu ý không nên vì lo ngại thất thu mà siết chặt một cách cứng nhắc, gây khó khăn cho những trường hợp tách hộ hợp pháp.

Trong nền kinh tế hộ gia đình, việc phân tách hoạt động kinh doanh giữa các thành viên nếu có sự độc lập thực sự là hoàn toàn bình thường và cần được bảo vệ.

Do đó, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, đặc biệt là làm rõ tiêu chí xác định tính độc lập của hộ kinh doanh, sẽ đóng vai trò then chốt để phân định rạch ròi giữa hợp lệ và vi phạm.

Theo dự thảo nghị định hướng dẫn luật vừa được Quốc hội thông qua, các yếu tố như nguồn vốn, địa điểm kinh doanh, doanh thu và chi phí sẽ được đưa vào làm căn cứ đánh giá. Đây được kỳ vọng là “lưới lọc” quan trọng nhằm hạn chế tình trạng lách luật.