Phó giám đốc Ban IV: Muốn có tập đoàn tỷ USD, Việt Nam phải vượt qua 'nỗi sợ doanh nghiệp lớn'

Phát biểu tại Hội thảo "40 năm Đổi mới: Vai trò dẫn dắt của các Tập đoàn kinh tế", TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) cho rằng, để Việt Nam có những tập đoàn kinh tế đủ tầm khu vực và toàn cầu, chính sách phát triển doanh nghiệp phải gắn chặt với chiến lược phát triển quốc gia, thay vì tiếp cận rời rạc như trước.

Theo TS. Bùi Thanh Minh, ngay từ năm 2023, khi xây dựng đề án phát triển doanh nghiệp chủ lực, Ban IV đã khảo sát thực tế tại nhiều doanh nghiệp lớn như VinFast, Hòa Phát, Đại Dũng. Từ thực tiễn này, nhóm nghiên cứu xác định Việt Nam cần lựa chọn những “bài toán quốc gia” của thế kỷ 21 để tập trung nguồn lực và hình thành các doanh nghiệp dẫn dắt.

Bốn lĩnh vực trọng tâm được đề xuất gồm công nghiệp đường sắt, xe điện, năng lượng tái tạo, trí tuệ nhân tạo và bán dẫn. Đây được xem là những ngành có khả năng tạo đột phá, đồng thời phù hợp với xu hướng phát triển toàn cầu.

Tuy nhiên, theo ông Minh, một trong những rào cản lớn là tâm lý e dè, thậm chí còn định kiến đối với khu vực kinh tế tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp quy mô lớn. Điều này khiến việc xây dựng chính sách hỗ trợ doanh nghiệp dẫn dắt gặp không ít khó khăn, nhất là về mặt nhận thức và dư luận.

Từ kinh nghiệm quốc tế, TS. Bùi Thanh Minh cho rằng để vượt bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần hội tụ bốn yếu tố: đẩy mạnh xuất khẩu, hình thành doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh toàn cầu, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo phát triển, và công nghiệp hóa theo lộ trình nâng cấp giá trị từ thấp lên cao, tiến tới các ngành công nghệ cao.

Những định hướng này đã được cụ thể hóa trong Nghị quyết 68, với mục tiêu giải quyết đồng thời các vấn đề về số lượng, cấu trúc doanh nghiệp, tình trạng thiếu doanh nghiệp quy mô trung bình, cũng như nhu cầu hình thành các doanh nghiệp dẫn dắt. Đồng thời, nghị quyết cũng nhấn mạnh việc tiếp tục duy trì mô hình tăng trưởng hướng xuất khẩu nhưng với giá trị gia tăng cao hơn.

Đáng chú ý, sau Nghị quyết 68, Chính phủ đã đặt mục tiêu hình thành khoảng 20 tập đoàn dẫn dắt có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Bên cạnh đó là chương trình “1.000 doanh nghiệp tiên phong”, đào tạo 10.000 CEO, cũng như các chính sách hỗ trợ lãi suất cho các dự án kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Dù vậy, TS. Bùi Thanh Minh cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không còn là thiết kế chính sách, mà là hiệu quả thực thi. “Chính sách hay thì không thiếu, nhưng để đi vào cuộc sống cần có KPI rõ ràng, cơ chế giám sát chặt chẽ và sự phối hợp đồng bộ”, ông nhấn mạnh.

Một vấn đề quan trọng khác là niềm tin xã hội đối với doanh nghiệp. Theo ông, doanh nghiệp cần được nhìn nhận như “tế bào của xã hội”, bởi họ tạo việc làm, thu nhập và đóng góp cho phát triển. Tuy nhiên, mức độ tin cậy hiện nay vẫn còn hạn chế, thể hiện qua cả trong quá trình thu thập dữ liệu và xây dựng chính sách.

Từ đó, TS. Bùi Thanh Minh nhấn mạnh, nếu Đổi mới lần thứ nhất giúp Việt Nam giải phóng sức lao động để thoát nghèo, thì Đổi mới lần thứ hai phải tập trung vào giải phóng trí tuệ, khoa học công nghệ và năng lực sáng tạo, qua đó hình thành các tập đoàn kinh tế đủ sức dẫn dắt và nâng tầm vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.