PMI tháng 3: Vẫn trên 50 điểm nhưng chậm lại rõ rệt, doanh nghiệp bắt đầu cảm nhận áp lực chi phí từ xung đột Trung Đông

Chỉ số Nhà Quản trị Mua hàng (PMI) ngành sản xuất Việt Nam trong tháng 3/2026 tiếp tục duy trì trên ngưỡng 50 điểm, đạt 51,2 điểm, đánh dấu tháng thứ chín liên tiếp cải thiện điều kiện kinh doanh.

Tuy nhiên, so với mức 54,3 điểm của tháng 2, đà tăng trưởng đã chậm lại rõ rệt, ghi nhận mức cải thiện thấp nhất kể từ tháng 9/2025, cho thấy những khó khăn ngày càng rõ nét từ môi trường bên ngoài.

Theo báo cáo do S&P Global công bố sáng 1/4, điểm nổi bật nhất trong kỳ khảo sát là áp lực chi phí đầu vào tăng mạnh, chủ yếu xuất phát từ tác động dây chuyền của xung đột tại Trung Đông.

Giá dầu thế giới leo thang kéo theo chi phí nhiên liệu, vận tải và logistics tăng cao, khiến gần một nửa số doanh nghiệp tham gia khảo sát ghi nhận chi phí đầu vào tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 4/2022.

Gánh nặng chi phí buộc các doanh nghiệp phải chuyển sang phía khách hàng, đẩy giá bán đầu ra tăng với tốc độ mạnh nhất kể từ khi khảo sát bắt đầu năm 2011, đồng thời ghi nhận mức tăng nhanh nhất trong gần 15 năm.

Áp lực lạm phát gia tăng đã trực tiếp làm suy yếu nhu cầu thị trường. Tổng số đơn đặt hàng mới vẫn duy trì xu hướng tăng, nhưng tốc độ tăng chỉ ở mức nhẹ và là thấp nhất trong nhiều tháng gần đây.

Một số doanh nghiệp cho biết khách hàng có xu hướng đẩy nhanh việc mua hàng nhằm tránh các đợt tăng giá tiếp theo, qua đó góp phần duy trì mức tăng trưởng. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nhu cầu quốc tế suy giảm rõ rệt khi đơn hàng xuất khẩu mới giảm trở lại sau giai đoạn ổn định trong tháng trước.

Diễn biến của đơn hàng kéo theo sự chững lại của hoạt động sản xuất. Sản lượng trong tháng 3 tiếp tục tăng tháng thứ 11 liên tiếp, nhưng tốc độ tăng thấp nhất kể từ giữa năm 2025.

Trước áp lực chi phí cao và triển vọng nhu cầu kém tích cực, các doanh nghiệp đã thu hẹp hoạt động mua nguyên vật liệu, chấm dứt chuỗi tăng kéo dài tám tháng, đồng thời khiến tồn kho đầu vào giảm.

Căng thẳng địa chính trị cũng làm gia tăng mức độ gián đoạn chuỗi cung ứng. Thời gian giao hàng của nhà cung cấp bị kéo dài với mức độ nghiêm trọng nhất trong vòng bốn năm, chủ yếu do chi phí nhiên liệu tăng gây cản trở hoạt động vận tải.

Trong bối cảnh đó, việc thiếu hụt nguyên vật liệu cùng với sự thận trọng trong sản xuất đã khiến lượng công việc tồn đọng tăng trở lại sau bốn tháng giảm. Nhiều doanh nghiệp buộc phải sử dụng hàng tồn kho thành phẩm để đáp ứng đơn hàng, dẫn đến mức tồn kho sau sản xuất sụt giảm.

Thị trường lao động trong ngành sản xuất cũng ghi nhận tín hiệu kém tích cực khi số lượng việc làm giảm lần đầu tiên trong sáu tháng. Các doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong việc thay thế lao động nghỉ việc, đồng thời cắt giảm lao động thời vụ trong bối cảnh đơn hàng tăng chậm và chi phí duy trì ở mức cao.

Niềm tin kinh doanh vì vậy giảm xuống mức thấp nhất trong sáu tháng, phản ánh những lo ngại về tác động kéo dài của biến động giá cả, nhu cầu suy yếu và rủi ro gián đoạn nguồn cung nguyên vật liệu từ thị trường quốc tế. Dù vậy, một số doanh nghiệp vẫn kỳ vọng nhu cầu cơ bản sẽ duy trì ổn định, qua đó hỗ trợ sự gia tăng của đơn hàng và sản lượng trong thời gian tới.

Bình luận về kết quả khảo sát, ông Andrew Harker, Giám đốc Kinh tế tại S&P Global Market Intelligence, nhận định báo cáo PMI tháng 3 đã phản ánh rõ những tác động ban đầu của căng thẳng địa chính trị đối với ngành sản xuất Việt Nam.

Theo ông, việc phụ thuộc vào nguồn dầu nhập khẩu từ khu vực Trung Đông khiến các doanh nghiệp khó tránh khỏi áp lực chi phí và gián đoạn chuỗi cung ứng. Dù sản lượng và đơn hàng mới vẫn nằm trong vùng tăng trưởng, đà tăng đã suy yếu đáng kể, trong đó một phần đến từ việc khách hàng đẩy nhanh đơn hàng trước khi giá tăng.

Trong ngắn hạn, triển vọng của ngành sản xuất được đánh giá kém tích cực, trừ khi xung đột địa chính trị sớm được kiểm soát và các gián đoạn tại các tuyến vận tải chiến lược, đặc biệt là eo biển Hormuz, được khắc phục.