Quốc gia châu Á từng coi Tết Âm lịch là 'lạc hậu' rồi phải khôi phục sau hơn 30 năm

Tại Triều Tiên, ngày 1/1 dương lịch được công nhận là lễ chính thức từ năm 1946. Sau Chiến tranh Triều Tiên kết thúc năm 1953, phong tục đón Tết Âm lịch gần như biến mất. Theo The Korea Times, phải đến năm 1989, dưới thời Kim Jong-il, Bình Nhưỡng mới khôi phục việc đón Tết Nguyên đán nhằm nhấn mạnh yếu tố truyền thống dân tộc. Đến năm 2003, dịp lễ này chính thức trở thành kỳ nghỉ 3 ngày.

Ở Hàn Quốc, câu chuyện có phần phức tạp hơn. Từ thập niên 1930, chính quyền thuộc địa Nhật Bản cấm các nghi lễ thờ cúng tổ tiên, làm bánh gạo và nấu rượu dịp năm mới Âm lịch. Sau khi giành độc lập năm 1945, xu hướng ưu tiên Tết Dương lịch vẫn tiếp tục. Những chính phủ đầu tiên của Đại Hàn Dân Quốc coi Tết Âm lịch là biểu tượng của quá khứ chậm tiến.

Trong giai đoạn 1960 đến 1980, dù không xóa bỏ hoàn toàn, chính quyền ban hành nhiều quy định hạn chế việc nghỉ lễ dài ngày. Lập luận khi đó cho rằng hiện đại hóa đòi hỏi kỷ luật lao động và năng suất liên tục, trong khi Tết Âm lịch khiến hoạt động kinh tế đình trệ do người dân dành thời gian cho gia đình và nghi lễ. Ngày 1/1 được xem là biểu tượng của thế giới công nghiệp phương Tây mà Hàn Quốc muốn hội nhập.

Tuy nhiên, nỗ lực thay đổi tập quán không thành công. Người dân vẫn duy trì Seollal trong gia đình. Đến tháng 2/1989, chính phủ Hàn Quốc chính thức khôi phục Tết Âm lịch thành kỳ nghỉ 3 ngày, đánh dấu sự trở lại trọn vẹn của truyền thống.

Nghi lễ và bản sắc

Dù khác biệt về hệ thống chính trị, cách đón Tết tại hai nước có nhiều điểm tương đồng.

Tại Triều Tiên, sáng mùng 1 Âm lịch, người dân đặt hoa và bày tỏ lòng thành kính trước tượng hoặc chân dung cố Chủ tịch Kim Nhật Thành và cố Lãnh đạo Kim Jong il. Ở Bình Nhưỡng, nhiều người đến viếng Cung điện Mặt trời Kumsusan, nơi lưu giữ thi hài hai nhà lãnh đạo. Sau đó là nghi lễ thờ cúng tổ tiên charye và nghi thức cúi lạy sebae.

Các gia đình sum họp, thưởng thức bữa ăn truyền thống và tham gia hoạt động văn hóa như hòa nhạc, nhạc kịch cách mạng, xiếc hoặc trò chơi dân gian như thả diều, quay con quay, đá cầu jegichagi.

Tại Hàn Quốc, các nghi thức charye và sebae cũng được duy trì. Món ăn tiêu biểu nhất là canh bánh gạo tteokguk. Bánh tteok mang nhiều tầng ý nghĩa: hình dáng dài tượng trưng cho trường thọ, lát cắt tròn như đồng xu gợi liên tưởng đến tài lộc, màu trắng biểu trưng cho sự khởi đầu tinh khiết.

Theo tập quán truyền thống, người Hàn Quốc từng tính tuổi dựa trên năm Âm lịch thay vì ngày sinh. Vì vậy, ăn một bát tteokguk trong dịp năm mới đồng nghĩa với việc thêm một tuổi. Câu hỏi “bạn đã ăn bao nhiêu bát tteokguk rồi” từng là cách hỏi tuổi khéo léo.

Quá trình làm tteokguk trong quá khứ khá công phu. Người trong làng thay phiên nhau dùng búa đá hoặc dụng cụ gỗ giã gạo nếp thành bột, đòi hỏi sức lực tập thể. Chính vì thế, món ăn này không chỉ mang ý nghĩa ẩm thực mà còn là biểu tượng gắn kết cộng đồng.

Mỗi vùng miền Hàn Quốc lại có biến thể riêng. Tại Jeolla, tteokguk thường có thêm thịt gà. Ở đảo Jeju, rong biển được bổ sung để tạo hương vị đặc trưng. Triều Tiên cũng ăn tteokguk, song thực đơn ngày Tết đa dạng hơn theo địa phương, gồm manduguk, dwaejigukbap, songpyeon, nokdujijim và các món mì.

Từ chỗ bị xem là trở ngại cho hiện đại hóa, Tết Nguyên đán nay trở thành điểm tựa văn hóa. Dù hệ thống chính trị và bối cảnh xã hội khác biệt, Seollal vẫn là khoảnh khắc đoàn tụ, nơi truyền thống vượt qua những thay đổi của lịch sử.