Quốc gia trụ cột BRICS bất ngờ muốn quay lại dùng USD, thỏa thuận 12.000 tỷ đô sẽ lật ngược nỗ lực phi USD hoá?

Tổng thống Volodymyr Zelenskyy cho biết Cục Tình báo Quốc phòng Ukraine đã báo cáo rằng ông Kirill Dmitriev, người đứng đầu quỹ tài sản quốc gia Nga, đã trao đổi về gói hợp tác này với đặc phái viên Mỹ trong một cuộc gặp ba bên gần đây tại Abu Dhabi. Theo ông, tổng giá trị các thỏa thuận tiềm năng có thể lên tới khoảng 12.000 tỷ USD, cao gấp hơn 5 lần quy mô nền kinh tế Nga hiện nay.

Thông tin được nhà lãnh đạo Ukraine chia sẻ với báo giới địa phương sau cuộc họp. Nội dung cho thấy các cuộc tiếp xúc không chỉ dừng ở ngoại giao mà đã mở rộng sang các đề xuất kinh doanh cụ thể.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump bày tỏ mong muốn mở rộng làm ăn với Nga, đặc biệt trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược. Washington coi các thỏa thuận liên quan đến khoáng sản là công cụ nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào Trung Quốc, quốc gia đang nắm vai trò chi phối trong chuỗi cung ứng nhiều vật liệu then chốt phục vụ công nghệ Mỹ.

Nga hiện sở hữu trữ lượng khoáng sản chiến lược và đất hiếm lớn thứ 2 thế giới, chỉ sau Trung Quốc. Quy mô tiềm năng của các thỏa thuận này được cho là khiến ông Trump tỏ ra dè dặt trước việc siết chặt trừng phạt Moscow, thậm chí từng đề cập khả năng nới lỏng trừng phạt. Tuy nhiên, đề xuất đó đã vấp phải sự phản đối từ Liên minh châu Âu.

Trên thực tế, quan hệ kinh doanh giữa Nga và Mỹ khó có thể khôi phục nếu Moscow không được tiếp cận trở lại hệ thống thanh toán bằng USD. Dù về mặt lý tưởng cần có sự phối hợp của châu Âu, Mỹ về lý thuyết vẫn có thể tái lập quan hệ tiền tệ với Nga ngay cả khi Brussels chưa dỡ bỏ các lệnh trừng phạt.

Theo một tài liệu nội bộ của Điện Kremlin, Nga đang xem xét khả năng nối lại việc sử dụng USD như một phần của mối quan hệ kinh tế rộng hơn với chính quyền ông Trump. Văn bản này đề cập đến việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng và khoáng sản, đầu tư chung vào khí đốt tự nhiên, dầu khí ngoài khơi và nguyên liệu chiến lược, kèm theo những ưu đãi đáng kể dành cho doanh nghiệp Mỹ.

Trọng tâm của đề xuất là đưa Nga quay trở lại hệ thống thanh toán bằng USD, đảo ngược nhiều năm nỗ lực phi USD hóa được Moscow thúc đẩy sau khi bị trừng phạt vì xung đột với Ukraine năm 2022. Sau khi bị loại khỏi SWIFT đầu năm 2022, Nga đã phát triển các cơ chế thanh toán thay thế như hệ thống nhắn tin tài chính SPFS. Trung Quốc cũng thúc đẩy hệ thống CIPS cho thanh toán xuyên biên giới.

Moscow từng yêu cầu khách hàng châu Âu thanh toán khí đốt bằng đồng rúp, đồng thời mở rộng thanh toán bằng nội tệ trong khối BRICS. Hiện nay, phần lớn giao dịch nội khối đã giảm phụ thuộc vào USD.

Tài liệu của Điện Kremlin coi hợp tác kinh tế với Mỹ là một đòn bẩy quan trọng trong các cuộc đàm phán địa chính trị, bao gồm cả những đề xuất liên quan đến giải pháp hòa bình cho Ukraine. Theo các nhà phân tích, việc nối lại quan hệ thương mại với Mỹ có thể giúp Tổng thống Vladimir Putin giảm mức độ phụ thuộc ngày càng lớn vào Trung Quốc, qua đó mở rộng dư địa chiến lược cho Moscow.

Ở chiều ngược lại, ông Zelensky cảnh báo rằng “gói Dmitriev” có nguy cơ làm suy yếu sự ủng hộ của phương Tây dành cho Kyiv và gián tiếp hợp thức hóa vị thế của Điện Kremlin trên trường quốc tế. Trong khi đó, một số tiếng nói cứng rắn tại Nga vẫn tỏ ra hoài nghi. Ngoại trưởng Sergei Lavrov gần đây nhận định rằng quan hệ kinh tế với Mỹ khó có thể có “tương lai tươi sáng”.

Dù xu hướng toàn cầu đang tìm cách giảm phụ thuộc vào USD, việc Nga quay lại sử dụng đồng tiền này, nếu xảy ra, có thể làm chậm quá trình phi USD hóa, đặc biệt trên thị trường năng lượng. Với giới đầu tư, đây được xem là một bước ngoặt tiềm tàng, có khả năng tác động mạnh đến tỷ giá, giá hàng hóa và cục diện địa chính trị.