Quỹ hưu trí bổ sung tăng trưởng gấp 21 lần, Việt Nam kỳ vọng tạo thêm “trụ đỡ” cho thị trường vốn

Ngày 22/5, Bộ Tài chính tổ chức hội thảo phổ biến các nội dung chính của Nghị định 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung. Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), việc phát triển hệ thống quỹ hưu trí bổ sung đang trở nên cần thiết trong bối cảnh Việt Nam vừa phải nâng cao an sinh xã hội, vừa cần thêm nguồn lực tài chính cho tăng trưởng dài hạn.

Sau hơn một thập kỷ triển khai Nghị định 88/2016/NĐ-CP về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện, thị trường đã hình thành nền tảng ban đầu với 4 công ty quản lý quỹ được cấp phép gồm DCVFM, SSIAM, MB Capital và VCBF.

Tính đến cuối năm 2025, các đơn vị này đang quản lý 7 quỹ hưu trí bổ sung với tổng tài sản ròng hơn 2.206 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần so với năm 2021. Số người tham gia đạt gần 28.600 người, tăng hơn 42 lần chỉ sau 5 năm.

Theo đại diện Bộ Tài chính, việc vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện đã góp phần đa dạng hóa chính sách an sinh, đồng thời đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn của nhóm lao động có thu nhập trung bình và cao theo thông lệ quốc tế.

Nghị định 85/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10/5/2026 được xây dựng trên cơ sở nâng cấp mô hình thí điểm trước đây, đồng thời bổ sung cơ chế đầu tư và giám sát theo hướng tiệm cận chuẩn quốc tế.

Một trong những điểm đáng chú ý là quy định rõ nguyên tắc minh bạch trong đóng góp và chi trả quyền lợi, cho phép người tham gia tiếp cận đầy đủ thông tin trước khi gia nhập quỹ.

Bên cạnh đó, hoạt động đầu tư của quỹ hưu trí bổ sung được thiết kế tương tự quỹ đầu tư chứng khoán nhưng có thêm các tiêu chí an toàn và bền vững nhằm phù hợp với đặc thù tích lũy dài hạn cho hưu trí.

Cơ chế giám sát cũng được xây dựng theo mô hình đa tầng với sự tham gia của cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và chính người tham gia quỹ nhằm hạn chế rủi ro hệ thống và nâng cao tính minh bạch.

Theo Bộ Tài chính, việc hoàn thiện khung pháp lý không chỉ giúp mở rộng thêm lựa chọn tích lũy cho người dân mà còn góp phần hình thành nguồn vốn dài hạn cho thị trường vốn và thị trường trái phiếu trong nước.

Tại hội thảo, ông R. Mark Davis, chuyên gia tài chính cấp cao của World Bank (WB), cho biết nhiều quốc gia hiện xem quỹ hưu trí tư nhân là cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển thị trường vốn.

Trong bối cảnh già hóa dân số tạo áp lực ngày càng lớn lên hệ thống hưu trí công, nhiều nước đang chuyển sang mô hình hưu trí theo cơ chế “đóng góp xác định” nhằm giảm áp lực tài khóa và tạo thêm nguồn vốn đầu tư dài hạn cho nền kinh tế.

Theo ông Davis, hiệu quả của hệ thống hưu trí phụ thuộc lớn vào lợi nhuận đầu tư ròng sau phí. Nếu chi phí quản lý quá cao, lợi ích tích lũy dài hạn của người tham gia sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, đại diện WB cho biết Quỹ Tiết kiệm Hưu trí Liên bang Mỹ hiện duy trì mức phí khoảng 0,05% tài sản quản lý, trong khi hệ thống quỹ hưu trí tại Thụy Điển dưới 0,25% và Quỹ Dự phòng Hưu trí Malaysia khoảng 0,3%.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là mở rộng mức độ bao phủ thị trường. Nhiều quốc gia đã áp dụng cơ chế “tự động tham gia”, theo đó người lao động mặc định tham gia quỹ hưu trí nếu không chủ động từ chối. Mô hình này từng giúp tỷ lệ tham gia quỹ hưu trí tại Anh tăng từ khoảng 40–50% lên gần 90% chỉ sau vài năm.

Các chuyên gia đánh giá, trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, thị trường hưu trí bổ sung có thể trở thành một trong những nguồn vốn dài hạn quan trọng cho nền kinh tế, đồng thời góp phần phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức – cấu phần còn thiếu của thị trường vốn trong nước hiện nay.