Rót hơn 103.000 tỷ cho AI, chuyển đổi số nhưng nhiều nơi giải ngân 0%: Phó Thủ tướng yêu cầu gỡ vướng khẩn

Tại cuộc họp sáng 19/5 do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho biết tổng nguồn kinh phí dành cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 đạt 103.441,625 tỷ đồng. Trong đó, hơn 73.441 tỷ đồng do Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, còn 30.000 tỷ đồng là nguồn chi có tính chất khoa học công nghệ ở các lĩnh vực khác do Bộ Tài chính tổng hợp.

Đến nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đã hướng dẫn triển khai khoảng 51.868 tỷ đồng kế hoạch vốn; đồng thời phối hợp bố trí gần 1.000 tỷ đồng cho 22 nền tảng số, hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính và hơn 2.478 tỷ đồng cho 35 cơ sở dữ liệu đã đăng ký.

Tuy nhiên, tính đến ngày 12/5, tổng vốn đã giải ngânmới đạt 7.945 tỷ đồng, tương đương 14,78% kế hoạch Thủ tướng giao. Đáng chú ý, theo Bộ Tài chính, dù nguồn vốn đã được bố trí đầy đủ nhưng nhiều bộ, cơ quan Trung ương hiện vẫn chưa giải ngân đồng nào.

Điểm nghẽn lớn nhất được các địa phương đồng loạt chỉ ra là khoảng trống về định mức kinh tế – kỹ thuật và đơn giá đối với các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Digital Twin hay Data Warehouse. Việc chưa có khung định mức khiến các địa phương lúng túng trong lập dự toán, thẩm định và triển khai dự án.

Không chỉ vậy, quy định đấu thầu hiện hành cũng bị đánh giá chưa theo kịp tốc độ phát triển công nghệ. Yêu cầu tối thiểu 3 báo giá gần như không khả thi đối với các sản phẩm công nghệ đặc thù hoặc mang tính nghiên cứu mới.

Một số ý kiến tại cuộc họp cảnh báo nghịch lý đang diễn ra: quy trình đầu tư công kéo dài khiến nhiều thiết bị, phần mềm có nguy cơ trở nên lỗi thời ngay khi hoàn tất thủ tục. Trong khi đó, mức chi trả cho chuyên gia công nghệ còn thấp hơn nhiều so với thị trường, gây khó khăn trong thu hút nhân lực chất lượng cao cho các dự án AI, Big Data.

Trước thực trạng này, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương coi giải ngân vốn cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, cấp bách của năm 2026; đồng thời rà soát toàn bộ danh mục dự án, ưu tiên nguồn lực cho các dự án có thể triển khai ngay.

Mục tiêu được đặt ra là phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch vốn năm 2026.

“Việc phân bổ vốn phải bảo đảm trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các nhiệm vụ có tính chiến lược, tạo đột phá, có sức lan tỏa lớn, tránh dàn trải, manh mún, không hiệu quả”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Đặc biệt, Chính phủ yêu cầu tập trung nguồn lực cho các nhiệm vụ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, phát triển AI, sản phẩm công nghệ chiến lược, trung tâm đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo.

Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính và Bộ Tư pháp được giao tháo gỡ cơ bản các vướng mắc về cơ chế, đấu thầu, đầu tư và tài chính ngay trong tháng 6/2026 để từ nửa cuối năm, tiến độ giải ngân có thể tăng tốc.