Sản lượng bứt tốc, lợi nhuận co hẹp: Nghịch lý của ngành thép trong quý I/2026

Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA) vừa xuất bản báo cáo “Tổng quan thị trường thép Việt Nam quý I/2026”. Bức tranh ngành thép quý đầu tiên của năm 2026 cho thấy một giai đoạn phục hồi rõ nét của ngành sau chu kỳ suy giảm trước đó. Tuy vậy, lợi nhuận của doanh nghiệp ngành đang trở thành ẩn số khi chi phí trở thành câu hỏi lớn.

Sản lượng tăng mạnh, bức tranh sôi động hiếm thấy nhờ lực cầu phục hồi

Báo cáo ngành thép mở đầu bằng bức tranh của cả nước với tăng trưởng GDP đạt khoảng 7,83% – mức cao nhất trong nhiều quý. Đi cùng với chỉ số tăng truởng khả quan này là sự cải thiện mạnh của đầu tư công và hoạt động xây dựng.

Trong bối cảnh đó, sản lượng thép ghi nhận mức tăng trưởng đáng chú ý. Sản xuất thép thô đạt hơn 7,16 triệu tấn, tăng 23,3% so với cùng kỳ, trong khi sản lượng thép thành phẩm cũng tăng 14,4%. Ở phía tiêu thụ, bán hàng thép thành phẩm đạt gần 8,86 triệu tấn, tăng 15,5% . Đây là mức tăng trưởng hiếm thấy trong nhiều năm, phản ánh sự trở lại đồng thời của cả nhu cầu nội địa lẫn một phần xuất khẩu.

Động lực chính đến từ sự phục hồi của lĩnh vực xây dựng – đặc biệt là đầu tư hạ tầng và bất động sản. Thép xây dựng và HRC là hai nhóm sản phẩm ghi nhận mức tăng trưởng nổi bật, trong khi các sản phẩm như tôn mạ vẫn chịu áp lực nhất định từ thị trường quốc tế.

Có thể nói, xét trên phương diện sản lượng, ngành thép đang bước vào một giai đoạn sôi động trở lại, với nhịp tăng trưởng mang tính chu kỳ khá rõ nét.

Lợi nhuận bị bóp nghẹt: Khi tăng trưởng không chuyển hóa thành giá trị

Tuy nhiên, phía sau bức tranh tăng trưởng về lượng, bài toán lợi nhuận lại đang trở nên phức tạp hơn. Theo báo cáo của VSA, dù sản lượng và tiêu thụ phục hồi mạnh, biên lợi nhuận của các doanh nghiệp thép lại có xu hướng thu hẹp. Nguyên nhân đến từ áp lực chi phí đầu vào duy trì ở mức cao trong khi giá bán đầu ra không tăng tương ứng.

Ở phía nguyên liệu, giá quặng sắt, than cốc và các đầu vào khác vẫn neo cao và biến động mạnh. Chi phí logistics cũng tăng đáng kể, ước tính trong khoảng 15–30%, tạo thêm áp lực lên giá thành sản xuất . Điều này khiến doanh nghiệp khó mở rộng biên lợi nhuận, ngay cả khi sản lượng tăng.

Trong khi đó, phía đầu ra lại chứng kiến mức độ cạnh tranh gia tăng nhanh chóng. Khi nguồn cung phục hồi mạnh, đặc biệt ở các sản phẩm thép xây dựng và tôn mạ, doanh nghiệp gặp khó trong việc điều chỉnh giá bán. Thị trường nội địa vì vậy xuất hiện dấu hiệu “tăng trưởng về lượng nhưng cạnh tranh về giá”.

Kênh xuất khẩu – vốn đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ sản lượng dư thừa – cũng không còn thuận lợi như trước. Các biện pháp phòng vệ thương mại gia tăng tại nhiều thị trường khiến dư địa mở rộng xuất khẩu bị thu hẹp, buộc doanh nghiệp phải phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường trong nước.

Sự kết hợp của chi phí cao, cạnh tranh lớn và hạn chế từ thị trường quốc tế đã tạo ra một nghịch lý rõ nét: doanh nghiệp bán được nhiều hơn, nhưng chưa chắc tạo ra nhiều lợi nhuận hơn.

Với báo cáo ngành thép quý I, VSA cho rằng trong chu kỳ hiện tại, ngành thép đang cho thấy dấu hiệu phục hồi về quy mô, nhưng chưa bước vào pha cải thiện về chất lượng lợi nhuận. Với nhà đầu tư, điều này đồng nghĩa với việc trọng tâm đánh giá không còn nằm ở tăng trưởng sản lượng, mà chuyển sang khả năng kiểm soát chi phí, mức độ tự chủ nguyên liệu và sức mạnh định giá của từng doanh nghiệp.

Nam Kim (NKG): Nhà máy 6.200 tỷ đồng đã ra lò cuộn thép đầu tiên, sản xuất phân khúc 'Việt Nam ít ai làm'