Sắp ban hành Nghị quyết về cơ chế đặc biệt, 'cởi trói’ cho doanh nghiệp Nhà nước

"Giải phóng" nguồn lực từ những khoảng trống pháp lý

Theo Bộ Tài chính, dù hệ thống pháp luật đã có nhiều cải cách, nhưng thực tế vẫn tồn tại những "khoảng trống" khiến nguồn lực Nhà nước chưa được phát huy tối đa. Nhiều doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) hiện đang rơi vào tình trạng "bó tay bó chân" bởi các quy định mang tính an toàn nhưng thiếu linh hoạt.

Dự thảo Nghị quyết mới không chỉ dừng lại ở việc sửa đổi kỹ thuật mà hướng tới thiết lập một khuôn khổ vận hành hoàn toàn mới. Điểm đột phá của dự thảo là cho phép áp dụng các cơ chế đặc biệt vượt khỏi phạm vi điều chỉnh của các luật hiện hành, tạo không gian thể chế để kinh tế Nhà nước thực sự trở thành lực lượng “cao điểm chiến lược”, điều tiết vĩ mô và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Một trong hai trụ cột cốt lõi của dự thảo là thay đổi tư duy về Dự trữ quốc gia (DTQG). Hiện nay, quy mô DTQG của Việt Nam mới chỉ đạt khoảng 0,12% GDP (năm 2025), một con số khá khiêm tốn so với mục tiêu 0,8% – 1% vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, dự thảo đề xuất các chính sách mang tính bước ngoặt:

-Ưu tiên ngân sách: Tập trung mua tăng các mặt hàng chiến lược như năng lượng, lương thực và công nghệ cao.

-Huy động nguồn lực doanh nghiệp: Cho phép các DNNN then chốt sử dụng một phần lợi nhuận sau thuế để tham gia dự trữ theo phân công của Chính phủ. Điều này giúp tận dụng hệ thống logistics và năng lực quản trị sẵn có của doanh nghiệp, giảm áp lực cho ngân sách.

-Cơ chế miễn trừ trách nhiệm: Đây là điểm mới quan trọng nhằm bảo vệ cán bộ, lãnh đạo trước các rủi ro khách quan khi thực hiện dự trữ chiến lược, miễn là tuân thủ đúng quy trình và minh bạch.

Động lực mới cho DNNN: Thưởng tối đa 10% lợi nhuận vượt kế hoạch

Trụ cột thứ hai của dự thảo tập trung vào việc tạo nội lực cho các DNNN. Điểm nhấn gây chú ý nhất là cơ chế doanh nghiệp được trích tối đa 10% phần lợi nhuận vượt kế hoạch để hình thành quỹ thưởng.

"Cơ chế này sẽ thay đổi tư duy quản trị từ 'giữ vốn an toàn' sang 'tăng trưởng giá trị'. Khi lợi ích của người lao động gắn liền với hiệu quả kinh doanh, doanh nghiệp sẽ có động lực tự thân để bứt phá," đại diện Bộ Tài chính chia sẻ.

Bên cạnh đó, Nhà nước sẽ trao quyền tự chủ lớn hơn cho các tập đoàn, tổng công ty hoạt động trong các lĩnh vực "xương sống" như hạ tầng, năng lượng và công nghiệp nền tảng. Tuy nhiên, quyền hạn mới luôn đi đôi với trách nhiệm giải trình nghiêm ngặt để tránh thất thoát, lãng phí hoặc lợi ích nhóm.

Dự thảo Nghị quyết đã được rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tương thích với các hiệp định thương mại quốc tế như EVFTA hay CPTPP. Điều này khẳng định Việt Nam vừa muốn thúc đẩy nội lực, vừa tuân thủ nghiêm túc các quy tắc chơi chung của toàn cầu về trợ cấp và cạnh tranh.

Việc chuyển dịch từ quản lý hành chính sang quản trị theo kết quả là thông điệp xuyên suốt của dự thảo lần này. Nếu được thông qua, đây sẽ là nền tảng thể chế quan trọng để kinh tế Nhà nước không còn là "lá chắn" thụ động mà trở thành "đầu tàu" kiến tạo, mở đường cho nền kinh tế Việt Nam tiến xa hơn trong những năm tới.