Sập cửa hàng bách hóa 5 tầng trong vòng 20 giây, 1.500 nhân viên và khách hàng bị chôn vùi: 12 quan chức bị bắt giữ khẩn cấp

Sau Thế vận hội Seoul 1988, chính sách hạn chế nhà thầu nước ngoài đã thúc đẩy ngành xây dựng Hàn Quốc tăng trưởng nhanh. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, nhiều công trình được đẩy nhanh tiến độ, trong đó có cửa hàng bách hóa Sampoong - tòa nhà sau này trở thành tâm điểm của một trong những thảm họa xây dựng nghiêm trọng nhất lịch sử nước này.

Công trình “hái ra tiền” giữa trung tâm Seoul

Ngày 6/10/1987, công trình được khởi công trên khu đất từng dùng làm nơi xử lý rác thải. Theo thiết kế ban đầu, đây là khu chung cư 4 tầng do Công ty Woosung Construction thực hiện. Khi phần móng và tầng hầm vừa hoàn thành, ông Lee Joon - Chủ tịch của bộ phận xây dựng Tập đoàn Sampoong, quyết định chuyển đổi toàn bộ dự án thành một cửa hàng bách hóa. Đề xuất này bị Woosung từ chối do lo ngại rủi ro kết cấu, nhưng doanh nghiệp này sau đó bị loại khỏi dự án và phần thi công được giao lại cho đơn vị thuộc Tập đoàn Sampoong.

Quá trình xây dựng diễn ra với hàng loạt thay đổi so với thiết kế ban đầu. Công trình được nâng lên 5 tầng, nhiều cột chịu lực bị cắt bỏ để bố trí thang cuốn, đường kính cột giảm từ 80cm xuống 60cm, số lượng thép gia cường trong cột cũng bị cắt giảm một nửa. Khoảng cách giữa các cột bị nới rộng, trong khi toàn bộ hệ thống sàn sử dụng kết cấu tấm phẳng không dầm và không có khung thép, khiến khả năng phân bổ tải trọng suy giảm đáng kể.

Công trình hoàn thành vào nửa cuối năm 1989 và chính thức khai trương ngày 7/7/1990 tại quận Seocho, Seoul. Tòa nhà gồm 2 khối A và B nối với nhau bằng hành lang. Khối A có 5 tầng nổi và 4 tầng hầm, kinh doanh đa dạng mặt hàng từ gia dụng, nội thất đến mỹ phẩm, phụ kiện. Với khoảng 1.000 nhân viên và lượng khách trung bình 40.000 lượt mỗi ngày, doanh thu hàng tuần của cửa hàng bách hóa Sampoong đạt khoảng 4 triệu USD (105 tỷ đồng), nhanh chóng trở thành một trong những địa điểm mua sắm sầm uất nhất thủ đô.

Sụp đổ hoàn toàn trong vòng 20 giây, chôn vùi 1.500 người

Sau khi đi vào hoạt động, công trình tiếp tục bị can thiệp làm gia tăng tải trọng. Tầng 5 - vốn được thiết kế làm sân trượt băng, nhưng Lee Joon quyết định thay thế bằng 8 nhà hàng, trong đó có nhà hàng Chunwon.

Là nhà hàng kiểu truyền thống, Chunwon không có bàn ghế, thực khách phải ngồi trên sàn sưởi. Sàn chứa các đường ống nước nóng và có phần đế bê tông dày 1,2m, khiến toàn bộ sàn nhà tầng 5 nặng gấp 3 lần. Các cột ở tầng 5 không thẳng hàng với tầng 4, làm gián đoạn đường truyền lực.

Trên mái, 3 dàn điều hòa nặng khoảng 15 tấn mỗi chiếc được lắp đặt. Khi chúng hoạt động cùng lúc, độ rung mạnh tạo ra tải trọng lên tới 50 tấn, gấp 4 lần giới hạn thiết kế ban đầu của sàn nhà.

Năm 1993, tiếng ồn lớn từ các dàn điều hòa đã dẫn đến những lời phàn nàn từ cư dân xung quanh. Tập đoàn Sampoong tiến hành di chuyển các dàn điều hòa bằng cách kéo lê trên sàn mái. Lực tác động trực tiếp lên cột chịu lực 5E trong nhà hàng Chunwon.

Từ tháng 4/1995, trần tầng 5 bắt đầu xuất hiện nhiều vết nứt. Ban quản lý chỉ yêu cầu chuyển hàng hóa xuống tầng dưới, không tiến hành kiểm định tổng thể hay đóng cửa tòa nhà. Đến ngày 27/6/1995, một sự cố rò rỉ khí xảy ra nhưng trung tâm vẫn tiếp tục hoạt động.

Sáng 29/6/1995, quản lý ca trực ghi nhận thông tin về các tiếng động bất thường từ tầng trên cùng nhưng không coi đó là dấu hiệu nguy hiểm. Đến 10h, trung tâm mở cửa, thu hút đông khách nhờ chương trình khuyến mãi. Không lâu sau, nhân viên nhà hàng Chunwon phát hiện cột nứt, sàn lún rõ rệt và báo cáo lên quản lý. Khu vực này được đóng lại với lý do bảo trì, nhân viên được cho nghỉ sớm.

Gần trưa, khách tại tầng 4 nghe thấy tiếng nứt từ trần nhà, các vết nứt trên sàn lan rộng, có chỗ lên tới 10cm, kèm theo rung lắc nhẹ. Quản lý kiểm tra và cho rằng nguyên nhân đến từ hệ thống điều hòa, quyết định tắt máy và thông báo sự cố kỹ thuật trong 1 ngày. Hoạt động mua sắm vẫn tiếp diễn.

Đến 16h, kỹ sư kết cấu được mời tới kiểm tra và kết luận công trình đã đạt ngưỡng chịu tải tối đa, có thể sụp đổ bất cứ lúc nào. Thông tin này được báo cáo lên lãnh đạo, song quyết định đóng cửa không được đưa ra. Chủ tịch Lee Joon rời khỏi tòa nhà cùng một số nhân sự quản lý, trong khi hàng nghìn khách hàng và nhân viên vẫn ở lại bên trong.

Khoảng 17h, sàn tầng 4 và 5 tiếp tục sụt lún nghiêm trọng, buộc nhân viên phải phong tỏa lối lên 2 tầng này. Đến 17h47, một tiếng nổ lớn phát ra từ tầng trên cùng. Việc sơ tán bắt đầu nhưng gặp khó khăn do lượng người quá đông.

Chỉ 10 phút sau, vào 17h57, dàn điều hòa trên mái sập xuống tầng 5. Tải trọng đột ngột gia tăng khiến áp lực dồn lên cột 5E vượt ngưỡng chịu đựng, các vết nứt lan rộng nhanh chóng trước khi cột này bị phá hủy hoàn toàn. Sự cố kích hoạt phản ứng dây chuyền, khiến các kết cấu chịu lực lần lượt mất ổn định.

Thời điểm đó, hàng trăm người đang có mặt tại khu ẩm thực ở tầng hầm. Khi cột trụ chính bị phá vỡ, toàn bộ các tầng phía trên sụp xuống, trần tầng 5 đổ sập kéo theo các tầng dưới rơi chồng lên nhau. Trong khoảng 20 giây, toàn bộ khối nhà A đổ sập, chôn vùi khoảng 1.500 người. Ngọn lửa bốc lên khắp trung tâm mua sắm này, nhiên liệu từ các xe ô tô đỗ phía dưới cũng góp phần làm ngọn lửa hung dữ hơn.

Khi lực lượng cứu hộ tiếp cận hiện trường, 4 tầng hầm của tòa A đã bị lấp kín hoàn toàn. Ngày 30/6, cần cẩu và các thiết bị cứu hộ hạng nặng đưa đưa đến, nhưng hầu hết nạn nhân được tìm thấy đều bị đè biến dạng nghiêm trọng. Chính quyền Seoul quyết định tạm dừng hoạt động cứu hộ do lo ngại phần còn lại của tòa nhà sẽ tiếp tục sụp đổ gây thương vong.

Hơn 500 người, chủ yếu là gia quyến của các nạn nhân, đã biểu tình phản đối, đụng độ với cảnh sát. Trước áp lực dư luận, Chính phủ dùng dây cáp thép và dây điện để gia cố bức tường phía Bắc của cửa hàng bách hóa, ngăn không cho nó sụp đổ và tiếp tục nỗ lực cứu hộ.

Sau nhiều ngày tìm kiếm, lực lượng chức năng xác nhận 502 người thiệt mạng, 937 người bị thương. Một số trường hợp sống sót được giải cứu sau nhiều ngày mắc kẹt trong không gian hẹp.

Theo đó, 12 ngày sau vụ việc, đội cứu hộ tìm thấy Yoo Ji-won - nhân viên cửa hàng gốm sứ 18 tuổi. Cô bị mắc kẹt trong một không gian chỉ bằng nửa buồng điện thoại công cộng, sống sót nhờ nước mưa nhỏ giọt từ các khe hở trên đống đổ nát.

Một người sống sót khác là Choi Myung-seok - sinh viên 21 tuổi. Choi đang đến nhà hàng thì cảm thấy tòa nhà rung chuyển nên vội vàng nằm xuống, lúc tỉnh dậy thấy xung quanh tối đen như mực. Choi sinh tồn bằng cách uống nước mưa và ăn bìa carton.

"Nước mưa" mà 2 người sống sót nhắc đến, ngoài mưa thật, là nước nhân tạo được phun để giảm bụi và khói. Tuy nhiên, cũng có nạn nhân tử vong do nước mưa và nước phun chống bụi tràn vào khu vực bị vùi lấp.

Người sống sót cuối cùng là Park Seung-hyun - nhân viên bán quần áo trẻ em 19 tuổi, được giải cứu 17 ngày sau vụ việc. Khi lực lượng cứu hộ tìm thấy, cô vẫn trong tình trạng tốt ngoại trừ đầu gối trái bị bầm tím và trầy xước.

Ngay sau thảm họa, Văn phòng Công tố Hàn Quốc cử nhóm chuyên gia điều tra nguyên nhân. Các giả thuyết về khủng bố và nổ khí gas bị loại trừ. Kết quả cho thấy nguyên nhân xuất phát từ lỗi kết cấu nghiêm trọng, bắt nguồn từ việc thay đổi thiết kế tùy tiện, thi công sai tiêu chuẩn và buông lỏng giám sát. Công trình được xây trên nền đất yếu, trong khi vật liệu sử dụng không đảm bảo chất lượng, một số thanh tra bị phát hiện nhận hối lộ để bỏ qua sai phạm.

Ngày 27/12/1995, Tòa án quận Seoul tuyên phạt Lee Joon 10,5 năm tù vì tội sơ suất gây hậu quả nghiêm trọng, sau đó giảm xuống 7 năm khi kháng cáo. Cảnh sát tiếp tục bắt giữ 21 người liên quan đến thảm họa, trong đó có 12 quan chức chính quyền thành phố, vì nghi ngờ tham ô và nhận hối lộ. Ngày 4/10/2003, Lee Joon qua đời không lâu sau khi được thả khỏi tù do các biến chứng bệnh tiểu đường và huyết áp cao.

Thiệt hại kinh tế của thảm họa ước tính khoảng 270 tỷ won (khoảng 4.701 tỷ đồng) thời điểm đó. Sau vụ việc, Chính phủ Hàn Quốc đã kiểm tra tất cả các tòa nhà trong cả nước và phát hiện: Số tòa nhà cần xây dựng lại chiếm 1/7, số tòa nhà cần sửa chữa quy mô lớn chiếm 4/5, chỉ có 2% được coi là an toàn.

Ngày nay, khu đất của tòa nhà Sampoong đã được chuyển đổi thành một khách sạn sang trọng. Để tưởng nhớ những nạn nhân, một tượng đài cao 12m được dựng lên tại công viên sinh thái Yangjae ở Seoul.

Theo Toutiao, The Guardian