Sát 'giờ G' siết chặt kinh doanh vàng miếng: Người dân, doanh nghiệp cần lưu ý gì tránh bị xử phạt khi mua bán vàng?

Thị trường vàng trong nước thời gian qua đã chứng kiến nhiều biến động phức tạp, từ những cơn sốt giá ảo đến sự chênh lệch lớn so với giá vàng thế giới, gây ảnh hưởng không nhỏ đến sự ổn định kinh tế vĩ mô.

Trước bối cảnh đó, Nghị định số 340 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, dự kiến có hiệu lực từ ngày 9/2, được kỳ vọng sẽ thiết lập một kỷ cương mới cho thị trường tài chính nói chung và thị trường vàng nói riêng. Đây không chỉ đơn thuần là việc thay thế các quy định cũ như Nghị định 88 năm 2019 hay Nghị định 143 năm 2021, mà thực chất là một bước ngoặt quan trọng nhằm triệt tiêu các động cơ vi phạm thông qua các biện pháp đánh mạnh vào kinh tế và quyền kinh doanh của các đối tượng sai phạm.

Phân tích sâu hơn về những điểm mới của Nghị định này, trong bản tin "Nghị định 340 sắp có hiệu lực, người dân, doanh nghiệp lưu ý gì khi mua bán vàng để không vi phạm?" do Báo Pháp Luật TP HCM thực hiện, TS. Phan Phương Nam, Phó trưởng khoa Luật Thương mại, Đại học Luật TP.HCM, đánh giá rằng có ba kỳ vọng được đặt ra với khung pháp lý mới này.

Kỳ vọng đầu tiên nằm ở việc nâng mức xử phạt tiền lên rất cao, đặc biệt đối với các tổ chức với mức phạt gấp đôi so với cá nhân. Trong lĩnh vực vàng, những hành vi kinh doanh vàng miếng không giấy phép sẽ bị phạt rất nặng, đi kèm với đó là biện pháp tịch thu số lợi bất hợp pháp thu được từ hoạt động sai trái.

Theo Tiến sĩ Nam, khi lợi nhuận từ việc sai phạm không đủ bù đắp cho mức phạt và sự thiệt hại về uy tín, các đối tượng kinh doanh buộc phải tự điều chỉnh hành vi theo hướng tuân thủ để bảo vệ lợi ích của chính mình.

Bên cạnh việc phạt tiền, một trong những biện pháp mang tính răn đe mạnh mẽ nhất trong Nghị định 340 chính là quy định về đình chỉ hoạt động từ 6 đến 9 tháng đối với các doanh nghiệp vi phạm.

Theo TS. Phan Phương Nam, việc bị đình chỉ trong một thời gian dài không chỉ khiến doanh nghiệp bị đứt gãy dòng tiền, mà còn dẫn đến hệ lụy mất khách hàng vào tay đối thủ và tổn hại nghiêm trọng đến uy tín thương hiệu. Đây là minh chứng cho sự quyết liệt của Nhà nước trong việc loại bỏ những "mảng tối" như vàng lậu, ép giá hay các giao dịch không đảm bảo chất lượng, từ đó bảo vệ tối ưu quyền lợi của người tiêu dùng.

Sự ra đời của Nghị định 340 cũng tạo ra áp lực chuyển đổi rất lớn đối với các cửa hàng kinh doanh vàng nhỏ lẻ. Do không còn đủ điều kiện để tự sản xuất hoặc trực tiếp kinh doanh vàng miếng theo các tiêu chuẩn mới khắt khe, các cửa hàng này đang đứng trước những ngã rẽ quan trọng.

Ông Nam nhận định rằng họ có thể phải biến mình trở thành đại lý cho các cơ sở kinh doanh đạt chuẩn, hoặc sáp nhập lại với nhau để tạo thành doanh nghiệp mới có tiềm lực tài chính tốt hơn nhằm đáp ứng các quy định pháp luật. Mặc dù mô hình đại lý có thể khiến lợi nhuận giảm bớt, nhưng bù lại, nó giúp doanh nghiệp giảm nhẹ áp lực về quản lý, báo cáo phòng chống rửa tiền và giữ vững được tệp khách hàng cũng như uy tín trong mảng kinh doanh truyền thống.

Ở góc độ vĩ mô, Nghị định 340 được kỳ vọng sẽ góp phần ổn định thị trường và giá vàng thông qua việc chấm dứt tình trạng dùng vàng làm phương tiện thanh toán.

Dù việc thanh toán bằng vàng đã giảm đi nhiều sau các nỗ lực điều hành của Nhà nước, nhưng thực tế vẫn tồn tại âm ỉ trong một số giao dịch đời sống. Các biện pháp xử phạt và cảnh cáo mới sẽ giúp người dân từ bỏ thói quen này, giúp Nhà nước kiểm soát dòng tiền và lượng vàng lưu thông tốt hơn.

Đặc biệt, khi các giao dịch ngầm bị hạn chế, tình trạng đầu cơ và thao túng giá sẽ bị đẩy lùi, từ đó kéo giảm độ chênh lệch giữa giá vàng trong nước và thế giới vốn đang ở mức cao. Tiến sĩ Nam nhấn mạnh rằng khi chi phí cho hành vi vi phạm trở nên đắt đỏ hơn nhiều so với lợi nhuận phi pháp, các cơn sốt ảo sẽ dần bị loại trừ.

Đối với người dân, theo ông Nam, việc thực hiện giao dịch mua bán vàng trong thời gian tới cần sự cẩn trọng và hiểu biết pháp luật rõ ràng hơn để tránh vô tình vi phạm. Lưu ý quan trọng nhất là phải giao dịch đúng địa điểm được cấp phép, bởi việc mua bán tại những nơi không đúng quy định có thể dẫn đến rủi ro bị xử phạt. Người dân cũng cần phân biệt rõ các loại vàng khi giao dịch, vì cơ chế quản lý đối với vàng miếng thường khắt khe hơn nhiều so với vàng trang sức hay vàng mỹ nghệ.

Tiến sĩ Nam cũng đưa ra lời khuyên về việc yêu cầu hóa đơn, chứng từ khi mua vàng, không chỉ để minh chứng tài sản hợp pháp mà còn có ý nghĩa quan trọng khi quy định đánh thuế đối với hoạt động chuyển nhượng vàng theo Luật Thuế thu nhập cá nhân dự kiến có hiệu lực vào năm 2025.

Ngoài ra, xu hướng mua vàng trực tuyến hiện nay cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về vàng giả hoặc giao dịch không đúng pháp luật. Người dân được khuyến cáo cần kiểm tra kỹ tư cách pháp lý của người cung cấp trước khi quyết định xuống tiền. Đối với các doanh nghiệp, việc rà soát lại các điều kiện kinh doanh và nguồn gốc hàng hóa là yêu cầu bắt buộc để tự bảo vệ mình trước các hoạt động thanh tra, kiểm tra ngày càng chặt chẽ của Nhà nước.

Có thể thấy, với việc ban hành Nghị định số 340/2025/NĐ-CP, hoạt động kinh doanh vàng từ năm 2026 sẽ được quản lý chặt chẽ hơn cả về điều kiện kinh doanh, quy trình giao dịch lẫn trách nhiệm pháp lý. Khung xử phạt mới mang tính răn đe cao, buộc các cá nhân, doanh nghiệp kinh doanh vàng phải tuân thủ nghiêm quy định của pháp luật, qua đó góp phần ổn định thị trường vàng và bảo đảm an toàn cho hệ thống tiền tệ - tài chính quốc gia.