Sau Iran và giá dầu, lộ diện hai cú sốc lớn có thể khiến thị trường toàn cầu rung chuyển

Khi thị trường mở cửa sáng ngày 9/3, tâm lý nhà đầu tư bao trùm bởi sắc xám. Giá dầu bất ngờ vọt lên sát mốc 120 USD/thùng khi xung đột Trung Đông leo thang, trong khi các chỉ số chứng khoán tương lai lao dốc.

Nhưng đến cuối ngày, bức tranh lại đảo chiều. Tổng thống Mỹ Donald Trump phát tín hiệu rằng cuộc xung đột đang tiến gần hồi kết, kéo giá dầu rơi xuống dưới 90 USD/thùng. Chỉ số S&P 500 theo đó ghi nhận phiên tăng mạnh nhất trong vòng 1 tháng.

“Không ai có thể dự đoán chính xác mọi chuyện sẽ diễn biến ra sao”, Gregory Faranello, trưởng bộ phận chiến lược lãi suất Mỹ tại Amerivet Securities, nhận định.

Tuy vậy, ngay cả khi thị trường tạm thời thở phào, thực tế đáng lo vẫn còn đó. Quyết định tấn công Iran của ông Trump đã tạo ra một cú sốc mới, có thể kéo dài đối với kinh tế toàn cầu, trong bối cảnh nhà đầu tư vốn đã phải đối mặt với nhiều rủi ro có khả năng làm lung lay niềm tin thị trường vốn tưởng chừng rất vững chắc.

Những yếu tố này bao gồm sự trỗi dậy của AI – công nghệ có thể tạo ra nhưng cũng có thể “xóa sổ” tài sản của cổ đông và chủ nợ; các khoản vay bắt đầu xấu đi trong ngành tín dụng tư nhân đang bùng nổ, trong lúc triển vọng cắt giảm lãi suất của Fed trở nên mờ mịt.

Mỗi cú sốc riêng lẻ có thể kiểm soát được. Nhưng khi xuất hiện đồng thời, chúng đang tạo ra những điểm yếu mới trong hệ thống tài chính toàn cầu – điều mà không một chính sách đơn lẻ nào có thể giải quyết.

“

“Ngay cả khi rủi ro từ Iran dần lắng xuống, vẫn còn nhiều yếu tố khác mà thị trường phải đối mặt”

Amy Wu Silverman, Trưởng chiến lược phái sinh tại ngân hàng đầu tư RBC Capital Markets

Từ sau đại dịch, thị trường nhiều lần lao dốc vì lo ngại suy thoái rồi nhanh chóng phục hồi khi những lo ngại đó không trở thành hiện thực. Lần này, theo giới chuyên gia, mọi thứ chưa chắc sẽ khác.

Ngay cả tại những phân khúc chịu tổn thất nặng nhất, một số nhà đầu tư đã bắt đầu tìm kiếm cơ hội giải ngân – đặc biệt trong nhóm cổ phiếu phần mềm, nơi đà bán tháo có thể đã vượt xa tác động thực tế của AI.

Nhưng số lượng cú sốc cùng lúc quá lớn, trong khi không có giải pháp chính sách rõ ràng cho bất kỳ vấn đề nào, khiến “cẩm nang đầu tư” quen thuộc của thị trường trở nên khó áp dụng hơn trước.

Cú sốc dầu mỏ: Eo biển Hormuz tê liệt khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo

Trong 3 rủi ro lớn, cú sốc năng lượng được xem là mối đe dọa cấp bách nhất.

Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày, chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại dầu mỏ đường biển toàn cầu – gần như bị tê liệt.

Khi Kuwait và UAE cắt giảm sản lượng, giá dầu Brent đã có lúc vượt 119 USD/thùng trong phiên ngày 9/3 (gần gấp đôi mức đầu tháng 1) trước khi hạ nhiệt.

Ngay cả khi giá dầu tiếp tục giảm sau đó, những tuần gián đoạn nguồn cung đã để lại tác động lan rộng. Giá dầu cao làm tăng chi phí cho các nhà sản xuất, hãng hàng không và doanh nghiệp logistics, đồng thời bào mòn biên lợi nhuận của các công ty tiêu dùng không thể chuyển ngay chi phí sang người mua.

Với hộ gia đình, giá năng lượng cao giống như một “loại thuế vô hình” làm giảm sức chi tiêu.

Tác động đặc biệt nặng nề tại châu Á và châu Âu – những khu vực phụ thuộc nhiều hơn vào nhập khẩu năng lượng so với Mỹ. Trong tuần qua, thị trường chứng khoán tại 2 khu vực này cũng ghi nhận mức giảm mạnh nhất.

Đối với ngành bán dẫn – trụ cột của làn sóng đầu tư AI – cú sốc này mang tính cấu trúc. Sản xuất chip tiêu tốn lượng năng lượng khổng lồ, và nhiều nhà máy sản xuất chip tiên tiến phụ thuộc vào nguồn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Trung Đông.

Giá dầu tăng cũng đẩy kỳ vọng lạm phát đi lên, khiến thị trường chuyển từ dự đoán NHTW tiếp tục hạ lãi suất sang lo ngại có thể phải tăng lãi suất.

Có thời điểm trong phiên thứ Hai (9/3), giới giao dịch tại Anh đã định giá khả năng tăng lãi suất gần 0,25 điểm phần trăm trong năm nay – đảo ngược hoàn toàn so với kỳ vọng 2 lần giảm lãi suất chỉ vài ngày trước đó.

Tại khu vực đồng euro, thị trường thậm chí từng đặt cược vào 2 đợt tăng lãi suất của Ngân hàng Trung ương châu Âu.

Ngay cả khi các dự báo này có thể thay đổi, tốc độ và quy mô biến động cho thấy triển vọng kinh tế có thể đảo chiều nhanh đến mức nào.

Cú sốc AI: Từ lời hứa tương lai trở thành mối đe dọa hiện hữu đối với mô hình kinh doanh

Trước cả khi Mỹ và Israel bắt đầu không kích Iran, một rủi ro khác đã khiến thị trường chao đảo: trí tuệ nhân tạo.

Từ đầu tháng 2, nỗi lo về tác động của AI đã lan rộng. Điều khiến nhà đầu tư lo ngại không còn là việc AI có thể thất bại – mà là nó có thể thành công quá nhanh.

Nếu điều đó xảy ra, mô hình kinh doanh của nhiều công ty trong các lĩnh vực phần mềm, dịch vụ chuyên môn, truyền thông và tài chính có thể bị đảo lộn.

Nỗi lo này cũng lan sang thị trường tín dụng. Chênh lệch lợi suất trái phiếu doanh nghiệp rủi ro cao (Junk bonds) đã bắt đầu tăng trước cả khi chiến sự bùng nổ, cao hơn khoảng 0,5 điểm phần trăm so với mức đáy hồi tháng 1.

Nhà đầu tư lo ngại AI có thể bào mòn lợi nhuận của những công ty đang gánh nợ lớn.

Chiến tranh Trung Đông càng làm gia tăng bất ổn, đặc biệt tại các thị trường châu Á – nơi từng hưởng lợi từ làn sóng chi tiêu cho ngành bán dẫn phục vụ AI. Tuần trước, nhà đầu tư nước ngoài đã rút hàng tỷ USD khỏi thị trường cổ phiếu các nền kinh tế mới nổi châu Á (không bao gồm Trung Quốc).

Nghịch lý của cú sốc này là nó gây tổn thương cho cả 2 phía: các công ty xây dựng hạ tầng AI phải đối mặt với chi phí năng lượng và chuỗi cung ứng châu Á; trong khi những doanh nghiệp có nguy cơ bị AI thay thế lại bị đặt dấu hỏi về khả năng trả nợ.

Vết nứt tín dụng: Thị trường 2.000 tỷ USD bắt đầu lộ dấu hiệu căng thẳng khi tỷ lệ vỡ nợ tăng lên

Một điểm yếu khác nằm ở thị trường tín dụng tư nhân trị giá gần 2.000 tỷ USD, nơi các tổ chức cho vay phi ngân hàng tài trợ cho doanh nghiệp.

Thị trường này đã xuất hiện dấu hiệu căng thẳng trong thời gian qua, khiến nhà đầu tư bắt đầu rút vốn.

Theo Fitch Ratings, tỷ lệ vỡ nợ trong tín dụng tư nhân tại Mỹ đã tăng lên 5,8% trong 12 tháng tính đến tháng 1 – mức cao nhất kể từ khi tổ chức này bắt đầu theo dõi vào tháng 8/2024.

Việc ngành này có mức tiếp xúc lớn với các công ty phần mềm càng làm dấy lên lo ngại rằng rủi ro tiềm ẩn đang tích tụ trong một hệ thống “ngân hàng ngầm”.

“

"Khi thị trường cổ phiếu đang được định giá đắt đỏ như hiện nay, chỉ cần một cú sốc nhỏ hơn nhiều cũng có thể gây ra rắc rối lớn”

Matt Maley, Chiến lược gia thị trường trưởng tại công ty tư vấn Miller Tabak

Cú sốc dầu mỏ có thể khiến tình hình tồi tệ hơn. Chi phí năng lượng tăng cao khiến nhiều doanh nghiệp vay vốn đối mặt chi phí vận hành lớn hơn. Trong khi đó, lạm phát cao khiến triển vọng giảm lãi suất – yếu tố có thể giúp doanh nghiệp tái cấp vốn – bị đẩy lùi.

Trước bối cảnh đó, một số nhà đầu tư chọn cách đứng ngoài cuộc.

James St. Aubin, Giám đốc đầu tư tại Ocean Park Asset Management, cho biết công ty của ông đang giữ một phần tiền mặt thay vì vội vàng quay lại thị trường.

Ông nói: “Chúng tôi không thích nắm giữ tiền mặt, nhưng nếu thị trường tiếp tục giảm, tiền mặt hiện là một trong số ít nơi trú ẩn an toàn. Thông thường mọi người nghĩ trái phiếu kho bạc Mỹ là tài sản an toàn. Nhưng trong môi trường hiện tại, điều đó chưa chắc đúng”.

Matt Maley, chiến lược gia thị trường trưởng tại Miller Tabak, cho rằng nhiều nhà đầu tư đang đánh giá thấp rủi ro hiện nay. Theo ông, điểm khác biệt là các cú sốc lần này xuất hiện sau một chu kỳ tăng giá kéo dài của thị trường.

Ông cảnh báo: “Nhiều người cho rằng miễn là cú sốc dầu chưa tệ như thập niên 1970, bong bóng công nghệ chưa lớn như năm 2000 và khủng hoảng tín dụng chưa nghiêm trọng như năm 2008 thì không cần quá lo lắng. Nhưng điều đó là sai lầm. Khi thị trường cổ phiếu đang được định giá đắt đỏ như hiện nay, chỉ cần một cú sốc nhỏ hơn nhiều cũng có thể gây ra rắc rối lớn”.

Theo Business Standard